Nên gửi hàng bằng máy bay khi hàng gấp, đắt so với trọng lượng, hoặc dễ hỏng đến mức không chờ nổi vài tuần trên biển: linh kiện điện tử, điện thoại, dược phẩm, thủy sản tươi, hoa, trái cây cao cấp, tài liệu, hàng mẫu. Theo Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế (IATA), đường hàng không chở chưa tới 1% khối lượng hàng hoá thương mại thế giới nhưng chiếm khoảng 35% giá trị. Đi máy bay nhanh hơn đường biển hàng chục lần, nhưng cước đắt hơn nhiều lần và có nhiều giới hạn về loại hàng, kích thước.
Hàng bay theo hai kiểu: bụng máy bay khách và máy bay chở hàng
Không phải hàng không nào cũng đi trên máy bay chuyên chở hàng. Có hai kiểu chính:
- Bụng máy bay khách: khoang dưới sàn của máy bay chở khách, ngoài hành lý còn chở hàng hoá. Những chuyến bay khách đường dài thân rộng có khoang hàng khá lớn. Đây là nguồn chỗ chở hàng rất quan trọng, đến mức khi nhiều chuyến bay khách bị huỷ đầu năm 2020, chỗ chở hàng hàng không trên thế giới sụt mạnh và giá cước tăng vọt.
- Máy bay chở hàng chuyên dụng: không có ghế, toàn bộ thân máy bay dành cho hàng, có cửa hàng lớn ở mũi hoặc thân. Chở được hàng cồng kềnh, hàng quá khổ, hàng nguy hiểm mà máy bay khách không nhận.
Hàng lên máy bay không xếp từng kiện lẻ mà được gom vào thùng hoặc mâm chuyên dụng (người trong ngành gọi là ULD) có hình dạng khớp với thân máy bay, rồi lăn vào khoang trên hệ thống con lăn.
Khi nào chọn máy bay, khi nào chọn tàu biển
| Câu hỏi | Nghiêng về máy bay | Nghiêng về tàu biển |
|---|---|---|
| Hàng cần tới trong bao lâu? | Vài ngày | Vài tuần là được |
| Giá trị trên mỗi ký? | Cao: điện tử, dược, trang sức, hàng mẫu | Thấp: gạo, gạch, đồ gỗ, nguyên liệu |
| Hàng có dễ hỏng? | Có: cá tươi, hoa, một số trái cây | Không, hoặc giữ được trong container lạnh nhiều tuần |
| Khối lượng lô hàng? | Nhỏ, vài kiện | Lớn, nhiều container |
| Hàng có cồng kềnh, nhẹ? | Không nên: cước bay tính theo thể tích quy đổi | Hợp hơn |
| Hàng có thuộc loại nguy hiểm? | Nhiều hạn chế | Vẫn có quy định nhưng chở được nhiều loại hơn |
Ở giữa còn có những lựa chọn kết hợp: đi biển một chặng rồi bay một chặng, hoặc đường sắt liên vận cho một số tuyến lục địa. Doanh nghiệp thường cân nhắc tổng chi phí, kể cả tiền vốn nằm chết khi hàng nằm trên biển nhiều tuần, chứ không chỉ so giá cước.
Cước hàng không tính thế nào
Bài này không nêu giá cước vì giá thay đổi theo tuyến, mùa và từng đơn vị vận chuyển. Nguyên tắc chung thì giống nhau ở hầu hết nơi:
- Cước tính theo trọng lượng tính cước, là số lớn hơn giữa trọng lượng thật và trọng lượng quy đổi từ thể tích. Hàng nhẹ mà to (gối, thú bông, đèn lồng) vì thế bị tính theo thể tích.
- Có phụ phí nhiên liệu, an ninh, phí xử lý ở sân bay hai đầu.
- Hàng đặc biệt (lạnh, nguy hiểm, động vật sống, giá trị cao) có quy trình và phụ phí riêng.
Cách tính trọng lượng quy đổi theo thể tích được giải thích kỹ trong danh mục xếp hàng của wiki này.
Những hàng Việt Nam hay gửi bằng máy bay
- Điện thoại, linh kiện, thiết bị điện tử: giá trị cao, nhà máy cần giao nhanh cho thị trường. Tính theo giá trị, đây là nhóm lớn nhất trong hàng xuất khẩu đi máy bay của Việt Nam nhiều năm qua.
- Thủy sản tươi sống, hải sản cao cấp: cá, tôm hùm, cua phải tới nơi trong vài chục giờ.
- Trái cây theo mùa đi các thị trường xa khi muốn bán tươi, giá cao, như vải, thanh long, xoài sang một số thị trường.
- Hoa, cây giống, mẫu nông sản.
- Hàng may mặc gấp khi trễ hạn giao, chấp nhận trả cước cao để không bị phạt hợp đồng.
- Bưu kiện thương mại điện tử xuyên biên giới và thư, tài liệu.
Các sân bay quốc tế lớn như Nội Bài, Tân Sơn Nhất có khu nhà ga hàng hoá riêng, với kho lạnh, khu soi chiếu, khu hải quan. Sân bay Long Thành được quy hoạch có khu hàng hoá lớn để chia tải cho Tân Sơn Nhất.
Những thứ không được hoặc bị hạn chế gửi máy bay
Máy bay là môi trường kín, áp suất và nhiệt độ thay đổi, một đám cháy trên không cực kỳ nguy hiểm. Vì vậy hàng nguy hiểm đi máy bay được quản lý theo quy định của IATA (Dangerous Goods Regulations) và quy định hàng không của từng nước. Một số nhóm hay gặp:
- Pin lithium: pin rời, pin trong thiết bị, sạc dự phòng đều có quy định riêng về công suất, cách đóng gói, nhãn. Pin phồng, pin hỏng thì không gửi.
- Chất lỏng dễ cháy: xăng, cồn nồng độ cao, sơn, một số loại nước hoa, keo.
- Bình khí nén: bình gas mini, bình xịt, bình chữa cháy.
- Chất ăn mòn, chất độc, chất oxy hoá.
- Nam châm mạnh, có thể ảnh hưởng thiết bị dẫn đường.
Nguyên tắc an toàn: không giấu những thứ này trong kiện hàng, khai báo đúng, và hỏi đơn vị vận chuyển trước khi gửi. Một kiện hàng khai sai có thể gây cháy giữa chuyến bay, và người gửi phải chịu trách nhiệm pháp lý.
Một kiện hàng đi máy bay qua những bước nào
- Đặt chỗ với hãng hàng không hoặc qua đơn vị giao nhận.
- Đóng gói và dán nhãn theo yêu cầu, ghi rõ người gửi, người nhận, số vận đơn hàng không.
- Giao hàng ra nhà ga hàng hoá trước giờ cắt hàng.
- Soi chiếu an ninh và kiểm tra giấy tờ, hàng nguy hiểm nếu có.
- Thủ tục hải quan với hàng xuất khẩu.
- Đóng vào thùng, mâm ULD, cân bằng tải, đưa ra máy bay.
- Bay, có thể qua sân bay trung chuyển.
- Dỡ hàng, làm thủ tục nhập khẩu ở đầu đến, giao tới người nhận.
Thời gian bay chỉ vài giờ tới hơn một ngày, nhưng toàn bộ quá trình từ kho người gửi tới kho người nhận thường mất vài ngày vì thủ tục và xử lý mặt đất.
Góc nhìn hôm nay: người bán nhỏ có nên gửi máy bay
Với người bán online gửi hàng ra nước ngoài, đi máy bay thường là lựa chọn mặc định vì lô nhỏ, khách muốn nhận nhanh. Vài điều nên làm: cân đo kỹ để biết trọng lượng tính cước, đóng gói gọn để không bị tính thể tích quá nhiều, hỏi trước danh mục hàng cấm và hạn chế của cả nước đi lẫn nước đến, khai đúng tên hàng và giá trị. Với hàng nặng, rẻ, không gấp, nên hỏi thêm phương án gom hàng đi biển.
Câu hỏi thường gặp
Hàng không chở bao nhiêu phần trăm hàng hoá thế giới?
Theo IATA, đường hàng không chở chưa tới 1% khối lượng hàng hoá thương mại thế giới nhưng chiếm khoảng 35% giá trị. Đó là vì hàng đi máy bay thường là hàng nhẹ, giá trị cao hoặc cần gấp.
Khi nào nên gửi hàng bằng máy bay?
Khi hàng cần tới trong vài ngày, có giá trị cao so với trọng lượng hoặc dễ hỏng như hải sản tươi, hoa. Hàng nặng, rẻ, không gấp thì đi biển kinh tế hơn nhiều.
Pin lithium có gửi máy bay được không?
Nhiều loại pin lithium gửi được nhưng phải theo quy định riêng về công suất, cách đóng gói và nhãn của IATA cùng quy định từng nước. Pin phồng, pin hỏng thì không gửi. Luôn hỏi đơn vị vận chuyển trước khi gửi.
Hàng đi máy bay có nằm chung với hành lý không?
Trên máy bay khách, hàng hoá được chở trong khoang dưới sàn cùng với hành lý, nhưng được đóng vào thùng, mâm riêng và qua quy trình soi chiếu, thủ tục riêng. Máy bay chở hàng chuyên dụng thì dành toàn bộ thân cho hàng.
Vì sao hàng nhẹ mà to gửi máy bay lại đắt?
Vì cước bay tính theo số lớn hơn giữa trọng lượng thật và trọng lượng quy đổi từ thể tích. Hàng nhẹ mà chiếm nhiều chỗ trong khoang sẽ bị tính theo thể tích, cao hơn trọng lượng cân thực tế.
