Bắt đầu làm shipper cần chuẩn bị bốn nhóm thứ: giấy tờ hợp lệ (căn cước, giấy phép lái xe đúng hạng, đăng ký xe, bảo hiểm trách nhiệm dân sự bắt buộc), một chiếc xe đã được bảo dưỡng kỹ, bộ đồ nghề chở hàng và chống mưa nắng, và một khoản tiền dự phòng cho những tuần đầu. Quan trọng không kém là đọc kỹ điều kiện làm việc trước khi ký: cách tính đơn, ai chịu hao mòn xe, hàng hỏng thì ai đền. Chuẩn bị chu đáo trong một tuần giúp tránh được những tổn thất mất cả tháng mới gỡ lại.
Giấy tờ: thứ phải có trước khi lăn bánh
Người giao hàng chạy trên đường cả ngày, gặp trạm kiểm tra nhiều hơn người đi làm bình thường. Giấy tờ thiếu một món là có thể mất cả buổi làm.
- Căn cước công dân còn hạn. Hầu hết đơn vị tuyển dụng đều yêu cầu khi ký hợp đồng hoặc mở tài khoản giao hàng.
- Giấy phép lái xe đúng hạng với loại xe đang chạy. Từ 01/01/2025, Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ 2024 phân lại hạng giấy phép, trong đó hạng A1 dùng cho mô tô hai bánh đến 125 cm³ hoặc động cơ điện đến 11 kW. Người dùng xe máy điện, xe phân khối lớn nên tra đúng hạng cho xe của mình.
- Giấy đăng ký xe. Nếu chạy xe đứng tên người khác, nên có giấy tờ chứng minh được mượn hoặc thuê xe hợp pháp, phòng khi cần giải trình.
- Bảo hiểm trách nhiệm dân sự bắt buộc của chủ xe cơ giới. Đây là loại bảo hiểm bắt buộc, giá trị bồi thường cho người thứ ba nếu chẳng may gây tai nạn.
- Nhiều nơi dùng bản điện tử của giấy tờ trên ứng dụng định danh điện tử. Vẫn nên kiểm tra trước xem bản điện tử của mình đã được tích hợp đầy đủ chưa.
Một số đơn vị còn yêu cầu giấy khám sức khoẻ, lý lịch tư pháp, hoặc xác nhận cư trú. Những thứ này cần vài ngày đến vài tuần để làm, nên hỏi trước để chuẩn bị song song.
Chiếc xe: kiểm tra từ phanh đến đèn
Xe của người đi làm văn phòng chạy vài chục cây số một ngày. Xe giao hàng có thể chạy gấp mấy lần, phanh gấp liên tục, chở thêm hàng nặng. Trước khi bắt đầu, nên mang xe đi bảo dưỡng toàn bộ và tự kiểm theo danh sách dưới đây.
| Bộ phận | Kiểm tra gì | Vì sao quan trọng với người giao hàng |
|---|---|---|
| Phanh trước, phanh sau | Độ ăn, má phanh còn dày, dầu phanh (phanh đĩa) | Chở thêm hàng làm quãng phanh dài hơn |
| Lốp | Gai lốp, áp suất, vết nứt, đinh | Lốp mòn trượt trên đường ướt; thủng lốp giữa tuyến mất cả giờ |
| Xích, nhông, dây curoa | Độ chùng, tiếng kêu, mòn răng | Đứt xích khi đang chở hàng rất nguy hiểm |
| Đèn, xi nhan, còi | Đủ sáng, đúng chiều, kêu rõ | Chạy tối và chạy mưa phải để người khác thấy mình |
| Gương chiếu hậu | Đủ hai bên, không lỏng | Hàng phía sau che bớt tầm quan sát khi ngoái đầu |
| Giảm xóc | Không chảy dầu, không lún quá mức | Chở nặng làm giảm xóc yếu nhanh |
| Giá đèo hàng | Chắc, không nứt mối hàn, bắt vít đủ | Toàn bộ tải trọng thùng hàng đặt lên đây |
Tuyệt đối không tự hàn thêm khung, nối dài giá đèo hàng để chở được nhiều hơn. Hàng xếp trên xe máy phải nằm trong giới hạn luật cho phép theo kích thước giá đèo hàng của nhà sản xuất; mọi phần cơi nới đều có thể bị coi là thay đổi kết cấu xe.
Đồ nghề chở hàng
Thùng hoặc túi chở hàng
Thùng cứng gắn sau xe bảo vệ hàng tốt khi mưa và khi va quệt nhẹ, nhưng nặng và chiếm chỗ. Túi giữ nhiệt mềm hợp với giao đồ ăn. Túi bạt lớn hợp với bưu kiện nhiều kích cỡ. Dù chọn loại nào, thùng phải bắt chặt vào giá đèo hàng, không che đèn hậu và biển số.
Dây chằng và lưới
Dây chằng có móc, dây thun bản rộng, lưới chằng là thứ phải có trong cốp. Hàng cồng kềnh hơn dự tính, hàng trượt khi phanh — lúc đó mới thấy cần.
Đồ chống mưa nắng
- Áo mưa bộ (áo và quần rời) thay cho áo mưa cánh dơi: không bay phần phật, không cuốn vào bánh xe.
- Bạt hoặc túi ni lông lớn trùm thùng hàng.
- Túi chống nước cho điện thoại và giấy tờ.
- Áo chống nắng sáng màu, găng tay, khẩu trang, kem chống nắng.
- Bình nước cá nhân.
Đồ cho điện thoại
Điện thoại là công cụ làm việc chính: nhận đơn, chỉ đường, gọi khách, chụp ảnh xác nhận. Cần sạc dự phòng đủ dùng cả ca, cáp sạc dự phòng, và giá đỡ chắc chắn. Giá đỡ để xem đường khi xe đã dừng hoặc liếc nhanh hướng đi; mọi thao tác gọi, nhắn, xem đơn phải làm khi đã tấp vào lề. Luật hiện hành cấm dùng điện thoại khi đang điều khiển xe chạy trên đường, và cấm cả dùng thiết bị âm thanh (trừ máy trợ thính) khi đi xe máy.
Đồ bảo hộ
Mũ bảo hiểm đạt chuẩn, cài quai đúng cách. Áo hoặc dải phản quang cho ca tối. Giày kín mũi thay dép lê — dép tuột khi chống chân là chuyện thường. Găng tay có đệm lòng bàn tay giúp đỡ mỏi khi cầm lái lâu.
Tiền bạc: chuẩn bị gì cho những tuần đầu
Thu nhập tuần đầu thường thấp hơn kỳ vọng vì chưa quen đường, chưa quen quy trình, giao chậm hơn người cũ. Nên có sẵn một khoản dự phòng đủ trang trải xăng, ăn uống và chi phí sinh hoạt trong một thời gian.
- Tiền lẻ để thối nếu giao hàng thu tiền khi nhận. Nhiều khách đưa tờ lớn.
- Khoản đặt cọc hoặc ký quỹ: một số nơi yêu cầu khi nhận việc hoặc khi được giao hàng thu hộ. Hỏi rõ số tiền, điều kiện hoàn trả, và giữ giấy biên nhận.
- Chi phí bảo dưỡng định kỳ: thay dầu, má phanh, lốp sẽ đến nhanh hơn người đi xe bình thường. Nên trích riêng một phần mỗi tuần.
Cẩn thận với tin tuyển dụng đòi nộp phí đào tạo, phí đồng phục cao bất thường, hoặc yêu cầu chuyển khoản trước mới được nhận việc mà không có hợp đồng rõ ràng.
Đọc kỹ điều kiện làm việc
Trước khi ký, nên có câu trả lời bằng văn bản cho các câu hỏi sau:
- Đây là hợp đồng lao động hay hợp đồng hợp tác, dịch vụ? Hai loại này khác nhau về bảo hiểm xã hội, nghỉ phép và trách nhiệm.
- Thu nhập tính theo cách nào: lương cố định, theo đơn, hay kết hợp?
- Đơn thế nào được tính là thành công? Đơn giao thất bại vì khách vắng có được tính gì không?
- Ai chịu xăng xe, điện thoại, hao mòn xe?
- Hàng mất, hỏng, thiếu tiền thu hộ thì xử lý thế nào, đền theo mức nào?
- Có bảo hiểm tai nạn khi đang làm việc không?
- Giờ nhận hàng, giờ trả hàng, ngày nghỉ, mùa cao điểm có bắt buộc làm thêm không?
Người đã làm ở chính nơi đó là nguồn thông tin đáng tin hơn tin tuyển dụng. Nếu có thể, hỏi chuyện một hai người đang làm trước khi quyết định.
Tuần đầu tiên: làm chậm để làm lâu
Tuần đầu nên nhận ít đơn hơn sức mình, ưu tiên học đường và học quy trình. Một số việc nên làm ngay từ ngày đầu:
- Đi trước khu vực được giao vào buổi chiều rảnh, ghi lại hẻm cụt, đường một chiều, toà nhà có cổng riêng cho người giao hàng.
- Lập thói quen chụp ảnh khi giao hàng và khi nhận kiện hỏng ở bưu cục.
- Ghi sổ tay hoặc ghi chú điện thoại: đơn nào thu bao nhiêu, đơn nào hẹn lại, đơn nào trả về.
- Hỏi người cũ cách xử lý các tình huống khó thay vì tự đoán.
- Theo dõi cơ thể: đau lưng, đau cổ tay, mỏi mắt xuất hiện ngay từ tuần đầu nếu tư thế ngồi sai.
Góc nhìn hôm nay: chuẩn bị là để giữ sức bền
Nghề giao hàng không có kỳ thi đầu vào, nên nhiều người bắt đầu với một chiếc xe cũ, một chiếc điện thoại và áo mưa cánh dơi. Phần lớn rắc rối của những tháng đầu — xe hỏng giữa đường, điện thoại hết pin, hàng ướt, bị phạt vì thiếu giấy tờ, tranh cãi về tiền đền — đều có thể phòng trước. Người muốn tìm hiểu kỹ hơn có thể đọc trực tiếp Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ 2024 trên cổng thông tin văn bản pháp luật của Nhà nước, và hỏi thợ sửa xe quen về lịch bảo dưỡng cho xe chạy nhiều.
Câu hỏi thường gặp
Làm shipper cần giấy tờ gì?
Tối thiểu cần căn cước công dân, giấy phép lái xe đúng hạng cho loại xe đang chạy, giấy đăng ký xe và bảo hiểm trách nhiệm dân sự bắt buộc của chủ xe. Một số đơn vị yêu cầu thêm giấy khám sức khoẻ hoặc lý lịch tư pháp, nên hỏi trước khi nộp hồ sơ.
Làm shipper có cần xe riêng không?
Phần lớn công việc giao hàng yêu cầu người làm tự có xe máy. Xe phải có đăng ký hợp lệ, phanh, lốp, đèn còn tốt và giá đèo hàng chắc chắn. Nếu dùng xe người khác, nên có giấy tờ chứng minh được mượn hoặc thuê hợp pháp.
Shipper có được dùng điện thoại khi đang chạy xe không?
Không. Luật hiện hành cấm dùng điện thoại khi đang điều khiển xe di chuyển trên đường và cấm dùng thiết bị âm thanh khi đi xe máy, trừ máy trợ thính. Muốn gọi, nhắn hay xem đơn thì tấp vào lề, dừng hẳn rồi mới thao tác.
Mới làm shipper nên mua những đồ gì?
Nên có áo mưa bộ, bạt trùm hàng, túi chống nước cho điện thoại, sạc dự phòng, giá đỡ điện thoại, dây chằng, mũ bảo hiểm đạt chuẩn, áo chống nắng, găng tay và bình nước. Thùng hoặc túi chở hàng tuỳ loại hàng mình giao.
Làm shipper có phải đặt cọc không?
Một số nơi yêu cầu đặt cọc hoặc ký quỹ, nhất là khi giao hàng có thu hộ tiền. Hỏi rõ số tiền, điều kiện hoàn trả và giữ biên nhận. Cẩn trọng với nơi đòi nộp tiền trước mà không có hợp đồng rõ ràng.
