Gom đơn theo cụm phố là chia các địa chỉ cần giao thành từng nhóm nằm sát nhau, ranh giới mỗi nhóm là những thứ tốn thời gian để vượt qua như sông, đường lớn có dải phân cách, đường sắt, rồi giao xong trọn một cụm mới sang cụm khác. Cách làm này cắt bớt quãng đường chạy vòng và số lần quay đầu, vì phần lớn thời gian giao hàng không mất ở chỗ đưa hàng mà ở chỗ di chuyển giữa các điểm.
Cụm là gì trong mắt người giao hàng
Trên bản đồ, hai địa chỉ cách nhau 300 mét có vẻ gần. Nhưng nếu giữa chúng là một đại lộ có dải phân cách cứng và chỗ quay đầu gần nhất cách 800 mét, thì thực tế chúng xa nhau gần hai cây số. Một cụm tốt không phải là những điểm gần nhau theo đường chim bay, mà là những điểm đi lại với nhau dễ: cùng một bên đường lớn, cùng một mạng hẻm thông nhau, cùng một khu chung cư.
Vì vậy người giao lâu năm vẽ cụm theo "đường đi được", không theo khoảng cách thẳng. Điều đó giải thích vì sao người quen tuyến thường giao nhanh hơn người chỉ nhìn bản đồ.
Những ranh giới tự nhiên nên dùng
| Ranh giới | Vì sao nên lấy làm ranh cụm |
|---|---|
| Sông, kênh, rạch | Chỉ qua được ở cầu; mỗi lần qua lại có thể vòng xa |
| Đường lớn có dải phân cách | Sang bên kia phải tìm chỗ quay đầu hoặc nút giao |
| Đường sắt | Ít điểm giao cắt, có lúc phải chờ tàu |
| Khu công nghiệp, sân bay, khu quân sự, công viên lớn | Không đi xuyên được, phải vòng ngoài |
| Cầu vượt, hầm chui | Xe máy, xe tải có thể bị hạn chế lối lên xuống |
Khi một tuyến có đơn ở cả hai bên sông, gom hết đơn bên này trước, qua cầu một lần, rồi gom đơn bên kia. Qua lại hai, ba lần là cách nhanh nhất để mất nửa buổi.
Bốn kiểu cụm hay gặp ở đô thị Việt Nam
Cụm theo trục đường
Một con đường dài với nhiều đơn dọc hai bên. Nếu đường hẹp, hai chiều, không có dải phân cách: giao zigzag hai bên khi đi. Nếu đường lớn có dải phân cách: giao hết một bên khi đi, quay đầu một lần, giao bên kia khi về.
Cụm hẻm, ngõ
Một mạng hẻm thông nhau quanh chợ hay trong khu dân cư cũ. Cụm này nên giao khi đi bộ hoặc chạy chậm, vào từ một đầu và ra ở đầu khác nếu hẻm thông, tránh vào hẻm cụt rồi quay ra hai lần. Hẻm nhỏ, nhà sát nhau, gửi xe một chỗ rồi đi bộ vài nhà đôi khi nhanh hơn.
Cụm toà nhà
Khu chung cư, văn phòng, ký túc xá. Ở đây nhiều đơn nằm trong cùng một toà. Gom tất cả đơn của toà, làm thủ tục ra vào một lần, lên xuống thang máy theo thứ tự tầng. Gọi trước cho cả nhóm khách trong toà để họ xuống sảnh cùng lúc, nếu toà có quy định giao ở sảnh.
Cụm ngoại vi rải rác
Vùng ven, đơn thưa, mỗi nhà cách nhau xa. Cụm này tốn đường nhất trên mỗi đơn, nên xếp vào lúc đường thông thoáng và tránh để nó nằm giữa hai cụm nội đô.
Cách chia cụm nhanh khi đứng ở kho
- Đọc tên đường trước số nhà: gom tất cả đơn cùng tên đường, cùng khu chung cư vào một chỗ.
- Đặt kho làm tâm, chia theo hướng: hình dung như kim đồng hồ quét một vòng quanh kho, chia thành các múi: bắc, đông, nam, tây. Mỗi múi là một nhóm lớn, trong mỗi múi lại chia nhỏ theo đường.
- Tách theo ranh giới: múi nào có sông hay đại lộ cắt ngang thì tách đôi.
- Cân lại số đơn: cụm quá lớn (quá 10–12 đơn) thì tách; cụm chỉ 1–2 đơn lẻ loi thì xem có ghép được vào cụm kề không.
- Đặt thứ tự cụm: nối các cụm thành một vòng, theo cách đã nói trong bài lên tuyến giao 20–30 đơn.
Cách "quét quanh kho" ở bước 2 trùng với một ý tưởng có tên trong ngành vận trù học: chia khách hàng theo góc quanh điểm xuất phát rồi xếp tuyến cho từng múi. Đó là một cách giải gần đúng đơn giản, dễ làm bằng mắt, cho kết quả khá tốt với khu vực đơn rải đều.
Trong mỗi cụm: đi thế nào
- Theo một chiều: đi hết cụm theo một hướng, không quay ngược về điểm vừa qua.
- Lợi dụng đường một chiều: nếu cụm có đường một chiều, chọn điểm vào sao cho đi xuôi chiều được nhiều nhất (bài riêng về đường một chiều nói kỹ hơn).
- Tránh rẽ cắt ngang dòng xe: ở đường đông, xếp thứ tự sao cho dừng phía bên phải, hạn chế phải cắt ngang làn ngược chiều.
- Đơn khó để cuối cụm: đơn cần gọi, đơn tìm khó để cuối cụm, nếu mất thời gian thì không làm trễ cả cụm.
Cụm thay đổi theo giờ trong ngày
Cùng một khu phố, giờ khác nhau là một bài toán khác nhau. Khu quanh trường học tắc nghẽn vào giờ đưa đón; khu chợ đông nghẹt buổi sáng sớm, thưa vào đầu giờ chiều; khu văn phòng dễ giao giờ hành chính nhưng vắng người vào cuối tuần; khu dân cư thì ngược lại, buổi tối và cuối tuần mới có người nhận. Vì vậy thứ tự cụm nên tính cả nhịp sống của khu vực: cụm văn phòng xếp vào giờ hành chính, cụm chợ tránh giờ họp chợ chính, cụm quanh trường tránh giờ tan học. Người giao quen tuyến điều chỉnh việc này gần như theo bản năng, người mới thì nên ghi chú lại sau mỗi buổi.
Sai lầm hay gặp khi gom cụm
- Gom theo tên phường thay vì theo đường đi. Sau sắp xếp hành chính 2025, một phường mới có thể rất rộng, gồm nhiều khu cách xa nhau.
- Gom theo khoảng cách trên bản đồ mà quên dải phân cách, cầu, đường cấm.
- Không chừa linh động: xếp cụm quá cứng, đến khi một khách đổi giờ là cả tuyến rối.
- Bỏ quên đơn lẻ: một đơn nằm xa tách khỏi mọi cụm, đến cuối buổi mới nhớ ra, phải chạy riêng một chuyến.
Góc nhìn hôm nay: bản đồ trong đầu
Người giao hàng làm lâu một khu vực thường có "bản đồ trong đầu" chi tiết hơn bất kỳ bản đồ số nào: hẻm nào thông, hẻm nào cụt, chỗ nào quay đầu được, toà nào cho xe vào hầm. Cách xây bản đồ đó nhanh nhất là ghi chú sau mỗi buổi, có thể trên một tờ giấy hay ứng dụng ghi chú, theo tên đường. Sau vài tuần, việc gom cụm chỉ còn là nhìn danh sách và biết ngay đơn nào thuộc đâu.
Với người bán online tự đi giao trong ngày, cách gom cụm này cũng có ích: dồn đơn cùng khu vực vào một buổi, báo khách khung giờ chung, thay vì giao từng đơn theo thứ tự khách đặt.
Câu hỏi thường gặp
Gom đơn theo cụm là gì?
Gom đơn theo cụm là chia các địa chỉ cần giao thành nhóm nằm gần nhau theo đường đi thực tế, rồi giao trọn một nhóm mới sang nhóm khác. Cách này giảm quãng đường chạy vòng và số lần quay đầu.
Nên lấy gì làm ranh giới chia cụm giao hàng?
Những thứ tốn thời gian để vượt qua: sông, kênh, đường lớn có dải phân cách, đường sắt, khu công nghiệp hay công viên lớn không đi xuyên được. Hai bên những ranh giới này nên là hai cụm khác nhau.
Giao hàng trên đường lớn có dải phân cách thế nào cho nhanh?
Giao hết các đơn ở một bên đường khi đi, quay đầu một lần, rồi giao các đơn bên kia khi về. Tránh sang qua sang lại nhiều lần vì mỗi lần phải tìm chỗ quay đầu.
Mỗi cụm nên có bao nhiêu đơn?
Không có con số cố định; tuỳ mật độ và độ khó của khu vực. Cụm quá lớn thì khó kiểm soát thời gian, nên tách ra; cụm chỉ 1–2 đơn lẻ thì nên xem có ghép vào cụm bên cạnh được không.
