Hải quan làm gì với kiện hàng qua biên giới: khai báo, phân luồng, thuế

Khi một kiện hàng qua biên giới, hải quan làm bốn việc chính: kiểm tra khai báo (hàng gì, bao nhiêu, giá trị bao nhiêu, xuất xứ ở đâu), tính và thu thuế, chặn hàng cấm và hàng giả, và phối hợp kiểm dịch, kiểm tra chuyên ngành với những hàng cần giấy phép. Ở Việt Nam, phần lớn tờ khai được làm điện tử, hệ thống tự phân luồng xanh, vàng hoặc đỏ để quyết định hàng được thông quan ngay, kiểm tra hồ sơ hay kiểm tra thực tế. Kiện càng khai rõ, đúng, đủ thì càng ít bị giữ lại.

Hải quan để làm gì

Mọi quốc gia đều có cơ quan kiểm soát hàng qua biên giới. Ở Việt Nam, hoạt động này dựa trên Luật Hải quan và các văn bản hướng dẫn. Vai trò có thể tóm lại:

• Thu ngân sách: thuế nhập khẩu, thuế giá trị gia tăng, thuế tiêu thụ đặc biệt (với một số mặt hàng), thuế xuất khẩu (với một số ít mặt hàng).
• Bảo vệ an toàn: chặn ma tuý, vũ khí, chất nguy hiểm, hàng cấm nhập, cấm xuất.
• Bảo vệ người tiêu dùng và nhà sản xuất: chặn hàng giả, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, hàng không đạt tiêu chuẩn.
• Thống kê thương mại: số liệu xuất nhập khẩu của cả nước được tổng hợp từ tờ khai hải quan.

Cần phân biệt: kiểm dịch động vật, thực vật, kiểm tra an toàn thực phẩm, kiểm tra chất lượng là việc của các cơ quan chuyên ngành. Hải quan là "cửa" nơi các kết quả đó được kiểm tra trước khi cho hàng đi.

Bốn thông tin hải quan cần biết về một kiện hàng

Mã HS là gì

Mã HS (Harmonized System) là hệ thống phân loại hàng hoá do Tổ chức Hải quan Thế giới xây dựng, được hầu hết các nước dùng. Mỗi loại hàng có một mã số; sáu chữ số đầu giống nhau trên toàn thế giới, các chữ số sau do từng nước chi tiết thêm. Chọn sai mã có thể dẫn tới tính sai thuế, thiếu giấy phép và bị xử lý. Doanh nghiệp không chắc thì có thể đề nghị cơ quan hải quan xác định trước mã số.

Giấy chứng nhận xuất xứ

Khi hai nước có hiệp định thương mại tự do, hàng có xuất xứ từ nước thành viên có thể được giảm hoặc miễn thuế nhập khẩu. Để hưởng ưu đãi, người nhập khẩu phải chứng minh xuất xứ bằng giấy chứng nhận hoặc tự chứng nhận theo đúng quy định của hiệp định đó.

Phân luồng xanh, vàng, đỏ

Ở Việt Nam, tờ khai hải quan được nộp qua hệ thống điện tử. Hệ thống dựa trên quản lý rủi ro (lịch sử của doanh nghiệp, loại hàng, xuất xứ, các dấu hiệu bất thường) để tự động phân luồng:

• Luồng xanh: chấp nhận thông tin khai báo, hàng được thông quan mà không cần kiểm tra hồ sơ giấy hay hàng thực tế.
• Luồng vàng: công chức hải quan kiểm tra hồ sơ, chứng từ; hàng không bị mở.
• Luồng đỏ: kiểm tra cả hồ sơ lẫn hàng thực tế, có thể bằng máy soi container hoặc mở hàng kiểm đếm.

Hàng đã thông quan vẫn có thể bị kiểm tra sau thông quan trong một thời hạn nhất định. Vì vậy khai đúng ngay từ đầu quan trọng hơn là "qua được cửa".

Một container nhập khẩu đi qua cảng thế nào

1. Tàu tới cảng, hãng tàu gửi bản kê hàng hoá cho hải quan và cảng.
2. Người nhập khẩu hoặc đơn vị đại lý khai tờ khai nhập khẩu điện tử, đính kèm hoá đơn, vận đơn, danh sách đóng gói, giấy chứng nhận xuất xứ, giấy phép nếu cần.
3. Hệ thống phân luồng. Luồng vàng, đỏ thì làm tiếp phần kiểm tra.
4. Kiểm tra chuyên ngành với hàng cần kiểm dịch, kiểm tra chất lượng, an toàn thực phẩm.
5. Nộp thuế theo số thuế đã khai và được chấp nhận.
6. Thông quan, container được kéo ra khỏi cảng về kho người nhận.

Bưu kiện cá nhân và hàng mua online từ nước ngoài

Với người mua online từ nước ngoài, kiện hàng thường do đơn vị chuyển phát hoặc bưu chính làm thủ tục thay. Một số điểm cần biết:

• Hàng giá trị nhỏ gửi qua chuyển phát nhanh không còn được miễn thuế: Quyết định 01/2025/QĐ-TTg bãi bỏ quy định miễn thuế cho hàng nhập khẩu trị giá từ 1 triệu đồng trở xuống gửi qua dịch vụ chuyển phát nhanh, có hiệu lực từ 18/2/2025. Thuế được tính và thu qua đơn vị chuyển phát hoặc sàn bán hàng theo hướng dẫn hiện hành.
• Quà biếu, hàng cá nhân có định mức miễn thuế riêng; định mức và điều kiện thay đổi theo văn bản, nên tra quy định mới nhất.
• Hàng cần giấy phép như thuốc, thực phẩm chức năng, mỹ phẩm, thiết bị phát sóng, hạt giống có thể bị giữ nếu thiếu giấy tờ, kể cả khi số lượng nhỏ.
• Hàng cấm nhập sẽ bị tịch thu hoặc buộc tái xuất, người nhận có thể bị xử lý.

Lưu ý cảnh giác: hải quan không gọi điện hay nhắn tin bắt chuyển tiền vào tài khoản cá nhân để "giải phóng" kiện hàng. Gặp yêu cầu như vậy, hãy liên hệ trực tiếp đơn vị vận chuyển qua kênh chính thức.

Những lỗi hay gặp khiến hàng bị giữ

• Mô tả hàng chung chung kiểu "quà tặng", "hàng mẫu", "đồ dùng" mà không ghi cụ thể là gì.
• Khai trị giá thấp hơn thực tế. Ngoài việc bị truy thu, đây là hành vi vi phạm và có thể bị phạt.
• Thiếu giấy phép, giấy kiểm dịch với hàng thực phẩm, động thực vật, thuốc.
• Hàng có pin lithium, chất lỏng, bình xịt không khai.
• Hàng nhái thương hiệu, có dấu hiệu xâm phạm sở hữu trí tuệ.
• Thông tin người nhận sai, thiếu, không liên lạc được khi cần bổ sung hồ sơ.

Góc nhìn hôm nay: khai rõ là cách nhanh nhất

Với người bán hàng nhỏ gửi ra nước ngoài hay nhập hàng về, nguyên tắc đơn giản nhất cũng là hiệu quả nhất: mô tả hàng cụ thể, khai trị giá thật, giữ hoá đơn, hỏi trước đơn vị vận chuyển và cơ quan hải quan về giấy phép với hàng nhạy cảm. Cổng thông tin của Tổng cục Hải quan (nay là Cục Hải quan) có mục tra cứu biểu thuế, mã HS và giải đáp vướng mắc. Muốn hiểu sâu, có thể đọc Luật Hải quan và các thông tư hướng dẫn thủ tục, hoặc các khoá học nghiệp vụ khai hải quan ngắn hạn.