Trung tâm phân loại bưu kiện là nơi hàng nghìn kiện từ nhiều bưu cục dồn về, được đưa lên băng chuyền, đi qua máy quét đọc mã vạch, cân và đo kích thước tự động, rồi được máy chia đẩy vào đúng máng của hướng đích. Ở cuối mỗi máng, công nhân gom kiện vào bao hoặc lồng để xếp lên xe đi tiếp. Kiện quá to, quá nặng, dễ vỡ hoặc mềm oặt không chạy được trên máy thì được chia bằng tay ở một khu riêng.
Một vòng đi của kiện trong trung tâm
- Dỡ hàng: xe trung chuyển lùi vào cửa dỡ, công nhân lấy kiện ra khỏi bao, lồng, đặt lên băng chuyền.
- Dàn kiện: kiện được trải ra, xoay cho phiếu gửi hướng lên hoặc ít nhất không bị che, cách nhau một khoảng để máy đọc từng cái.
- Quét, cân, đo: kiện đi qua cụm máy đọc mã, cân điện tử, cảm biến đo kích thước.
- Chia: hệ thống tra mã, biết kiện đi đâu, ra lệnh cho máy chia đẩy kiện vào máng tương ứng.
- Gom: ở cuối máng, công nhân quét kiện vào bao hoặc lồng của hướng đó, niêm phong khi đầy.
- Xếp xe: bao, lồng được đưa ra cửa xuất, chất lên xe theo chuyến.
Toàn bộ vòng này với một kiện bình thường chỉ mất vài phút. Cái khó là làm cùng lúc với rất nhiều kiện, không để kiện nào lạc máng.
Bao, lồng và mã bao
Kiện ở cuối máng không đi lẻ ra xe mà được gom vào bao vải, bao nhựa hoặc lồng sắt có bánh xe. Mỗi bao, mỗi lồng có mã riêng. Khi gom, công nhân quét từng kiện vào mã bao, hệ thống ghi "bao này chứa những kiện này". Từ đó tới trạm sau, người ta chỉ cần quét mã bao thay vì quét lại từng kiện, tiết kiệm rất nhiều thời gian ở các điểm bàn giao. Khi bao được mở ở trung tâm hay bưu cục đích, từng kiện lại được quét riêng. Đây cũng là lý do trạng thái đơn đôi khi đứng yên lâu: kiện đang nằm trong một bao kín, chỉ bao được quét.
Băng chuyền và máy chia: các loại thường gặp
| Loại | Cách đẩy kiện | Hợp với |
|---|---|---|
| Băng tải thẳng có tay gạt | Một cánh tay hoặc tấm chắn gạt kiện sang nhánh bên | Trung tâm nhỏ, ít hướng |
| Bánh xe chuyển hướng | Các con lăn nghiêng xoay góc, lái kiện rẽ nhánh | Thùng carton cứng, đáy phẳng |
| Khay lật | Kiện nằm trên khay, tới đúng máng thì khay nghiêng đổ kiện xuống | Kiện vừa và nhỏ, nhiều hướng |
| Băng chéo | Mỗi ô có băng tải nhỏ chạy ngang, đưa kiện ra máng | Kiện nhỏ, túi mềm, khối lượng lớn |
| Chia bằng tay | Công nhân đọc mã tuyến, ném hoặc đặt kiện vào ô | Kiện cồng kềnh, dễ vỡ, trung tâm nhỏ |
Một trung tâm thường dùng nhiều loại cùng lúc: máy chia chính cho kiện nhỏ, đường riêng cho kiện lớn, khu chia tay cho hàng đặc biệt.
Máy quét đọc mã như thế nào
Kiện trên băng chuyền không nằm ngay ngắn. Phiếu gửi có thể ở mặt trên, mặt bên, thậm chí mặt dưới. Vì vậy trung tâm hiện đại dùng cổng quét nhiều mặt: một khung bao quanh băng chuyền gắn nhiều đầu đọc hoặc camera, nhìn kiện từ trên, từ hai bên, có khi cả từ dưới qua khe hở của băng. Camera chụp ảnh, phần mềm tìm mã vạch trong ảnh và giải mã.
Khi máy không đọc được, thường do phiếu bị nhăn, ướt, bị băng keo bóng che, bị dán lên chỗ gập góc, hoặc mã in mờ, kiện được đẩy sang đường xử lý lỗi. Ở đó nhân viên đọc bằng mắt, nhập tay hoặc in lại phiếu. Mỗi kiện rơi vào đường này là thêm thời gian, có khi lỡ chuyến xe.
Cân và đo tự động
Cùng lúc quét mã, kiện đi qua cân điện tử đặt dưới băng và cảm biến đo dài, rộng, cao. Hai số này dùng để kiểm tra lại cân nặng khai trên phiếu và tính khối lượng quy đổi theo thể tích. Kiện khai nhẹ hơn thực tế thường bị ghi nhận chênh lệch ở bước này.
Kiện nào không chạy được trên máy
Máy chia được thiết kế cho kiện trong một khoảng kích thước và trọng lượng nhất định. Những kiện sau thường đi đường riêng:
- Kiện quá dài, quá to, như ống, khung tranh lớn, thanh gỗ.
- Kiện quá nặng so với khay hoặc băng.
- Kiện tròn, dễ lăn, không đứng yên trên băng.
- Kiện dán nhãn dễ vỡ, hàng chất lỏng, hàng có mùi.
- Kiện đóng gói lỏng lẻo, có dây buộc thòng ra dễ vướng máy.
Người gửi hay nghĩ dán chữ "dễ vỡ" là kiện sẽ được nâng niu suốt đường. Thực tế nhãn này giúp kiện được tách ra xử lý tay ở một số trạm, nhưng không phải trạm nào cũng làm được. Kiện vẫn có thể bị đặt xuống mạnh, bị chồng kiện khác lên. Lớp bảo vệ thật sự là thùng chắc và chèn lót tốt.
Điều người gửi hàng nên biết từ băng chuyền
Nhìn từ trung tâm phân loại, một kiện "dễ đi" có mấy đặc điểm:
- Phiếu dán phẳng trên mặt lớn nhất, không đè lên mép gập, không bị băng keo che mã vạch.
- Chỉ một phiếu: phiếu cũ trên thùng tái sử dụng phải bóc hoặc gạch bỏ, nếu không máy có thể đọc nhầm mã cũ.
- Hình hộp, đáy phẳng, không có quai, dây thòng ra.
- Chịu được rơi: kiện có thể trượt từ máng xuống bao, rơi một đoạn ngắn. Đồ dễ vỡ cần chèn để chịu được cú rơi đó.
- Kín: không rò chất lỏng làm bẩn kiện khác và hỏng máy.
Người làm trong trung tâm phân loại
Dù máy móc nhiều, trung tâm vẫn cần nhiều người: dỡ hàng, dàn kiện, xử lý kiện lỗi, gom máng, xếp xe, bảo trì máy. Công việc chủ yếu vào ban đêm và rạng sáng, đứng nhiều, bê nhiều. Những điều an toàn cơ bản ở đây giống mọi nơi làm kho: không với tay vào băng đang chạy, biết vị trí nút dừng khẩn cấp, bê kiện với lưng thẳng, gập gối, kiện sát người, kiện quá nặng thì nhờ người hoặc dùng xe đẩy. Đau lưng kéo dài, tê chân là dấu hiệu nên đi khám, không cố chịu.
Góc nhìn hôm nay: máy chia giỏi tới đâu
Máy chia tự động làm phân loại nhanh và đều hơn nhiều so với chia tay, giảm sai sót do đọc nhầm mã. Nhưng nó vẫn phụ thuộc vào hai thứ ở đầu vào: mã vạch đọc được và kiện có hình dạng máy xử lý được. Một trung tâm hiện đại vẫn có góc chia tay, vẫn có người đứng ở đường xử lý lỗi. Lần tới khi thấy trạng thái "đã tới kho phân loại" lúc nửa đêm, có thể hình dung gói hàng của mình đang chạy trên một dải băng dài, qua cổng quét, rẽ vào một máng, giữa tiếng máy chạy đều của ca đêm.
Câu hỏi thường gặp
Trung tâm phân loại bưu kiện làm gì?
Nơi đây nhận kiện từ nhiều bưu cục, quét mã, cân, đo rồi chia kiện theo hướng đích để gom lên xe đi tiếp. Phần lớn việc chia do băng chuyền và máy chia làm, kiện đặc biệt được chia bằng tay.
Máy quét ở trung tâm phân loại đọc mã thế nào?
Dùng cổng quét gắn nhiều camera hoặc đầu đọc nhìn kiện từ nhiều mặt, phần mềm tìm và giải mã vạch trong ảnh. Không đọc được thì kiện bị đẩy sang khu xử lý tay.
Vì sao kiện hàng bị đọc sai hoặc không đọc được mã?
Thường do phiếu nhăn, ướt, bị băng keo bóng che, dán lên mép gập hoặc in mờ. Thùng tái sử dụng còn phiếu cũ cũng dễ khiến máy đọc nhầm.
Dán nhãn dễ vỡ có giúp hàng không bị vỡ?
Nhãn giúp kiện được lưu ý hơn ở một số trạm, nhưng không bảo đảm kiện không bị va đập. Thùng chắc và chèn lót tốt mới là lớp bảo vệ chính.
Máy chia khay lật và băng chéo khác nhau thế nào?
Máy khay lật nghiêng khay để đổ kiện xuống máng, còn máy băng chéo dùng băng tải nhỏ chạy ngang đưa kiện ra. Băng chéo xử lý túi mềm, kiện nhẹ nhẹ nhàng hơn.
