Gộp nhiều món vào một đơn và chấp nhận nhận hàng chậm hơn một ngày giúp đơn vị giao hàng xếp được những chuyến xe đầy hơn, đi ít vòng hơn, nên mỗi gói hàng tốn ít nhiên liệu và bao bì hơn. Giao siêu tốc trong vài giờ thường buộc xe chạy khi còn trống một nửa. Mức lợi cụ thể tuỳ từng nơi, nhưng nguyên lý thì rõ: hàng càng được gom, mỗi điểm dừng càng nhận nhiều hàng, chi phí môi trường trên mỗi món càng thấp.
Khí thải giao hàng nằm ở đâu
Nghĩ về khí thải giao hàng, nhiều người hình dung quãng đường dài từ kho tới thành phố. Thật ra với hàng bán lẻ, chặng đường dài thường đi bằng xe tải lớn, tàu, chở hàng nghìn kiện cùng lúc, nên chia ra mỗi kiện không nhiều. Phần tốn kém trên mỗi gói hàng lại thường nằm ở chặng cuối: từ bưu cục tới từng nhà, mỗi lần dừng chỉ giao một hai gói.
Ở chặng cuối, hai con số quyết định:
- Số điểm dừng trong một chuyến. Một chuyến đi qua 40 nhà trong một khu phố hiệu quả hơn nhiều so với 10 nhà rải rác khắp thành phố.
- Số gói mỗi điểm dừng. Giao ba gói cho một nhà trong một lần tốt hơn ba lần ghé, mỗi lần một gói.
Gộp đơn tăng số gói mỗi điểm dừng. Giao chậm hơn một chút cho phép tăng số điểm dừng gần nhau trong một chuyến. Cả hai đều nhắm vào đúng chỗ tốn kém nhất.
Vì sao giao siêu tốc tốn hơn
Giả sử bạn chọn giao trong hai giờ. Đơn vị giao hàng không thể đợi gom thêm nhiều đơn cùng khu, mà phải xuất phát gần như ngay. Xe hoặc người giao chạy với ít hàng, có khi chỉ một đơn. Quãng đường về cũng thường là đường không.
Nếu bạn chọn giao ngày mai, đơn của bạn được xếp vào chuyến buổi sáng cùng hàng chục đơn khác trong phường. Phần mềm xếp tuyến có thời gian sắp thứ tự cho hợp lý, người giao đi một vòng gọn. Cùng một gói hàng, nhưng phần quãng đường "dành riêng" cho nó ngắn hơn nhiều.
Đây không phải lời chê giao nhanh. Có những thứ cần ngay: thuốc, đồ cho em bé, linh kiện để sửa máy đang hỏng. Vấn đề là thói quen chọn giao nhanh cho cả những thứ không vội, như sách, quần áo, đồ gia dụng dự trữ.
Hai kịch bản cho cùng một khu phố
Hình dung một con hẻm có năm hộ cùng đặt hàng trong một ngày, mỗi hộ hai món từ hai người bán khác nhau.
Kịch bản thứ nhất: mọi người chọn giao nhanh, đặt lúc nào giao lúc đó. Mười gói hàng tới con hẻm trong mười lần khác nhau, có khi do bốn năm người giao khác nhau, mỗi người chạy vào hẻm, tìm nhà, gọi điện, chờ, rồi chạy ra. Xe máy nổ máy chờ ở đầu hẻm nhiều lần trong ngày.
Kịch bản thứ hai: mọi người chọn giao tiêu chuẩn, mỗi hộ gộp hai món về cùng một người bán khi có thể. Hàng được gom ở bưu cục theo phường, sáng hôm sau một người giao vào hẻm một lần, giao cho năm nhà liền nhau trong mười lăm phút.
Cùng số hàng, cùng con hẻm, nhưng kịch bản thứ hai ít lần ra vào hơn hẳn, ít tiếng xe, ít khói, người giao cũng đỡ mệt. Đây chính là thứ các nghiên cứu về giao hàng chặng cuối gọi là tăng mật độ điểm giao.
Gộp đơn: lợi gấp đôi
Khi nhiều món đi chung một đơn, lợi ích đến từ hai phía.
Ít chuyến đi hơn
Ba món đặt cùng lúc từ cùng một người bán, đi chung một kiện, chỉ cần một lần bốc xếp, một lần quét, một lần ghé nhà. Đặt rải rác ba ngày, ba đơn riêng, là ba lần ghé, có khi ba người giao khác nhau.
Ít bao bì hơn
Ba món chung một thùng thường dùng ít carton, ít băng keo, ít vật liệu chèn hơn ba thùng riêng. Một phiếu gửi thay vì ba. Với người bán, gộp đơn còn giảm thời gian đóng gói.
| Thói quen | Ảnh hưởng tới chuyến giao | Ảnh hưởng tới bao bì |
|---|---|---|
| Đặt từng món lẻ ngay khi nghĩ ra | Nhiều lần ghé, nhiều chuyến lẻ | Mỗi món một bộ bao bì |
| Ghi danh sách, đặt gộp một lần mỗi tuần | Một lần ghé cho nhiều món | Dùng chung thùng và vật liệu chèn |
| Luôn chọn giao nhanh nhất | Xe chạy lúc còn vơi, khó gom tuyến | Không đổi nhiều |
| Chọn giao tiêu chuẩn khi không vội | Được xếp chung tuyến với nhiều đơn gần nhau | Không đổi nhiều |
| Hẹn nhận ở điểm nhận chung | Một điểm dừng phục vụ nhiều người | Có nơi giảm được lớp bọc ngoài |
Người mua làm được gì
- Giữ một danh sách "cần mua". Ghi lại những thứ cần trong tuần, đặt một lần thay vì mỗi ngày một đơn.
- Ưu tiên mua nhiều món từ cùng một người bán. Hàng từ nhiều người bán khác nhau thường đi thành nhiều kiện riêng, kể cả khi bạn thanh toán chung một lần.
- Chọn tuỳ chọn giao tiêu chuẩn khi không vội. Nếu ứng dụng có tuỳ chọn gộp giao hoặc giao vào ngày cố định trong tuần, hãy dùng.
- Hạn chế đặt rồi huỷ, đặt thử nhiều cỡ để trả lại. Mỗi lần như vậy là thêm một chuyến đi và một chuyến về.
- Nhận hàng ngay lần đầu. Một lần giao hụt rồi giao lại xoá sạch lợi ích của việc gộp đơn.
Người bán và đơn vị giao hàng làm được gì
Người bán nhỏ có thể khuyến khích khách gộp đơn bằng cách nhắc nhẹ khi khách đặt món thứ hai trong ngày, gom các đơn của cùng một khách trước giờ gửi hàng, và gửi hàng vào giờ cố định trong ngày thay vì gửi lẻ từng đơn. Với đơn vị giao hàng, giải pháp quen thuộc là cho khách chọn khung ngày giao, gom hàng ở bưu cục theo phường rồi mới xuất phát, và đặt điểm nhận chung ở những khu đông người.
Một điều cần nói thẳng: lợi ích môi trường của việc giao chậm chỉ có thật khi hệ thống thực sự dùng thời gian thêm đó để gom tuyến. Nếu hàng chỉ nằm chờ thêm một ngày rồi vẫn đi lẻ, thì khách chịu chậm mà môi trường chẳng được gì.
Góc nhìn hôm nay
Gộp đơn và giao chậm hơn một ngày là một trong số ít việc "xanh" mà người mua làm được mà không tốn thêm đồng nào, thậm chí còn đỡ việc. Thử một tháng đặt hàng theo danh sách tuần, bạn sẽ thấy số gói nhận về giảm hẳn, đống thùng carton trong nhà cũng nhỏ lại. Với người làm giao hàng, đó cũng là những tuyến đi gọn hơn, ít phải chạy ngược chạy xuôi giữa trưa nắng.
Muốn tìm hiểu thêm, các nghiên cứu về "giao hàng chặng cuối bền vững" của những trung tâm nghiên cứu logistics ở các trường đại học kỹ thuật lớn có nhiều phân tích về tác động của tốc độ giao tới khí thải. Khi đọc, để ý các con số luôn phụ thuộc vào mật độ dân cư, loại xe và cách gom tuyến của từng nơi.
Câu hỏi thường gặp
Giao hàng chậm hơn có thật sự tốt cho môi trường không?
Có, nếu đơn vị giao hàng dùng thời gian thêm đó để gom nhiều đơn gần nhau vào một chuyến. Xe chạy đầy hơn, đi vòng gọn hơn nên mỗi gói tốn ít nhiên liệu hơn. Nếu hàng chỉ nằm chờ rồi vẫn đi lẻ thì không có lợi gì.
Vì sao giao hàng siêu tốc tốn hơn?
Vì đơn phải xuất phát gần như ngay, không kịp gom thêm đơn cùng khu, nên xe hoặc người giao thường chạy với rất ít hàng và có khi về không. Phần quãng đường dành riêng cho mỗi gói vì thế dài hơn.
Gộp đơn có lợi gì?
Gộp đơn giúp nhiều món đi chung một kiện, một lần ghé nhà, nên giảm cả số chuyến đi lẫn lượng bao bì. Người bán cũng đỡ thời gian đóng gói.
Đặt nhiều món từ nhiều người bán có được gộp không?
Thường là không. Hàng từ các người bán khác nhau đi từ các kho khác nhau nên thành nhiều kiện riêng, dù bạn thanh toán chung. Muốn gộp thật thì nên ưu tiên mua nhiều món từ cùng một người bán.
Phần lớn khí thải giao hàng nằm ở chặng nào?
Với hàng bán lẻ, phần tốn kém trên mỗi gói thường nằm ở chặng cuối từ bưu cục tới từng nhà, vì mỗi lần dừng chỉ giao một vài gói. Chặng đường dài bằng xe tải lớn, tàu chở rất nhiều kiện cùng lúc nên chia ra mỗi kiện ít hơn.
