Bao bì tái sử dụng là bao bì được thiết kế hoặc được chọn để đi nhiều chuyến: thùng nhựa có nắp gập, túi gửi hàng bền có khoá dán, sọt hoàn trả, và cả thùng carton cũ còn tốt. Dùng lại một thùng carton còn chắc, bóc sạch nhãn cũ, là cách đơn giản nhất để bớt rác. Nhưng dùng lại sai cách, như thùng đã ẩm, móp hay còn dính phiếu gửi cũ, có thể làm hỏng hàng hoặc làm hàng đi lạc.
Hai kiểu "dùng lại" khác nhau
Khi nói về bao bì dùng lại, thường có hai chuyện khác hẳn nhau:
- Tận dụng bao bì một lần cho thêm một chuyến. Thùng carton bạn nhận hôm qua được dùng để gửi đồ hôm nay. Không ai thu hồi, không cần hệ thống, chỉ cần thùng còn tốt.
- Hệ thống bao bì quay vòng. Bao bì được thiết kế để đi hàng chục, hàng trăm chuyến, có cách thu hồi về, làm sạch, kiểm tra rồi dùng tiếp. Ví dụ quen thuộc là két nhựa đựng chai bia, chai nước ngọt, sọt nhựa chở rau quả giữa vựa và chợ, pallet gỗ trong kho.
Kiểu thứ nhất ai cũng làm được ngay. Kiểu thứ hai hiệu quả hơn về lâu dài nhưng cần người tổ chức, cần vòng quay khép kín: bao bì đi ra thì phải có đường quay về.
Bao bì quay vòng: đã có từ lâu trong nghề chở hàng
Nghe "bao bì tái sử dụng" tưởng là ý tưởng mới, thật ra nghề giao nhận đã làm từ lâu ở chặng giữa các doanh nghiệp. Két chai thuỷ tinh được đổi vỏ ở đại lý. Sọt nhựa của vựa trái cây quay về vựa sau mỗi chuyến chợ. Pallet gỗ, khay nhựa trong kho siêu thị đi tới đi lui giữa nhà cung cấp và trung tâm phân phối. Lý do đơn giản: khi hai bên gặp nhau thường xuyên, mang bao bì về rẻ hơn mua mới.
Chỗ khó là chặng cuối tới người tiêu dùng. Mỗi khách ở một nơi, nhận hàng một lần, chẳng có lý do để gặp lại người giao trong tuần tới. Bao bì đi ra rồi không có đường về.
Các mô hình đang được thử ở chặng cuối
Ở châu Âu và một số nơi khác, đã có những mô hình gửi hàng online bằng túi hoặc hộp dùng nhiều lần:
- Túi gửi trả qua bưu điện. Người nhận lấy hàng ra, gấp túi lại thành phong bì nhỏ, bỏ vào hòm thư hoặc điểm gửi để túi quay về kho. Túi làm từ vật liệu bền, dùng được nhiều chuyến.
- Thùng nhựa có nắp gập trong giao hàng tạp hoá. Người giao mang hàng tới, lấy lại thùng rỗng của lần trước. Cách này hợp với khách đặt định kỳ.
- Đặt cọc bao bì. Khách trả thêm một khoản cọc, trả bao bì thì được hoàn. Mô hình này đã quen với vỏ chai ở nhiều nước.
Quy định mới của Liên minh châu Âu về bao bì đặt mục tiêu dùng lại cho một số loại bao bì vận chuyển theo lộ trình tới khoảng năm 2030, nên các mô hình này có thể sẽ phổ biến hơn. Điểm yếu chung của chúng: nếu tỷ lệ khách trả bao bì thấp, hoặc bao bì chỉ đi vài chuyến đã hỏng, thì tổng tác động môi trường có thể còn tệ hơn bao bì dùng một lần. Bao bì bền thường nặng hơn và tốn vật liệu hơn để làm ra, nên phải đi đủ nhiều vòng mới "hoà vốn" về môi trường.
Dùng lại thùng carton: khi nào nên, khi nào không
Với người bán online nhỏ và người gửi đồ cá nhân, thùng carton cũ là nguồn bao bì sẵn có nhất. Nhưng không phải thùng nào cũng dùng lại được.
| Dấu hiệu | Dùng lại được? | Vì sao |
|---|---|---|
| Khô, vuông thành sắc cạnh, nắp gập còn khít | Được | Giữ được phần lớn sức chịu lực ban đầu |
| Móp góc, thành bị gãy nếp | Chỉ cho hàng nhẹ, không vỡ | Góc và thành đứng là chỗ chịu lực khi chồng thùng |
| Từng bị ướt, có mùi ẩm, vết ố | Không nên | Giấy sóng ngấm nước mất sức chịu nén, dễ có nấm mốc |
| Dính dầu, thực phẩm, hoá chất | Không | Lây bẩn, lây mùi sang hàng mới |
| Thùng đựng hàng nặng nhiều lần, thành phồng | Không cho hàng nặng | Lớp sóng đã bị ép, sức chịu giảm |
Bóc sạch nhãn cũ trước khi gửi
Đây là lỗi hay gặp nhất và gây hậu quả thật. Thùng dùng lại còn dán phiếu gửi cũ, mã vạch cũ thì máy quét ở kho có thể đọc nhầm mã cũ, gói hàng bị chuyển về địa chỉ của người nhận lần trước. Phiếu cũ còn có tên, địa chỉ, số điện thoại của người khác. Vì vậy:
- Bóc hẳn phiếu gửi và mọi mã vạch cũ. Nếu không bóc được, dán đè kín bằng giấy trắng hoặc lật thùng, dán mặt trong ra ngoài.
- Xoá hoặc che các nhãn cảnh báo cũ không còn đúng, như nhãn "hàng dễ vỡ" của lần trước, nhãn hướng lên trên sai chiều.
- Gỡ băng keo cũ bong tróc rồi mới dán băng keo mới, để băng keo mới bám vào giấy chứ không bám vào lớp keo cũ.
Vòng đời của sợi giấy
Carton sau khi không dùng lại được nữa vẫn còn đi tiếp con đường tái chế. Sợi giấy có thể được nghiền ra làm giấy mới nhiều lần, nhưng mỗi lần tái chế sợi lại ngắn đi và yếu hơn. Các tài liệu ngành giấy thường nêu sợi giấy tái chế được khoảng năm tới bảy lần trước khi quá ngắn để kết lại thành tờ giấy chắc. Vì vậy giấy tái chế luôn cần pha thêm một phần bột giấy mới.
Điều này cho thấy thứ tự ưu tiên hợp lý: dùng lại thùng nguyên vẹn trước, rồi mới bán hoặc bỏ vào giấy tái chế. Dùng lại một lần là tiết kiệm trọn một vòng nghiền giấy, nấu bột, ép sóng, in và vận chuyển thùng mới.
Các vật liệu khác dùng lại thế nào
- Xốp hơi, túi khí: dùng lại tốt nếu còn đủ bóng khí. Xốp đã xẹp nhiều thì giảm tác dụng chèn lót.
- Giấy chèn: dùng lại được vài lần, khi đã nhàu nát thì bỏ vào giấy tái chế.
- Túi niêm phong có keo: thường chỉ dán được một lần, khó dùng lại cho hàng gửi đi. Có thể dùng làm túi đựng đồ trong nhà.
- Hộp xốp giữ lạnh: dùng lại được nếu không nứt, rửa sạch và phơi khô. Hộp đã đựng hải sản sống, thịt sống thì phải làm sạch rất kỹ, không nên dùng cho thực phẩm ăn liền.
Góc nhìn hôm nay
Bao bì tái sử dụng chỉ thật sự "xanh" khi nó đi đủ nhiều vòng. Với hộ gia đình và người bán nhỏ, cách thực tế nhất là xây một kho nhỏ thùng cũ còn tốt, phân loại theo cỡ, bóc nhãn ngay khi nhận, gấp dẹt cất nơi khô. Khi cần gửi đồ, bạn có sẵn thùng vừa cỡ thay vì phải mua mới.
Người bán có thể nói rõ với khách rằng mình dùng thùng tái sử dụng đã kiểm tra kỹ. Nhiều khách đánh giá cao điều này, miễn hàng tới nguyên vẹn. Còn nếu bạn là khách hàng quen của một tiệm nhỏ, hỏi xem họ có nhận lại xốp hơi, giấy chèn sạch không: nhiều tiệm rất vui vì được tiết kiệm vật liệu.
Câu hỏi thường gặp
Thùng carton cũ có dùng lại để gửi hàng được không?
Được, nếu thùng còn khô, vuông thành, góc không móp và nắp gập còn khít. Thùng từng bị ướt, dính dầu mỡ hay thành đã phồng thì không nên dùng cho hàng nặng hoặc dễ vỡ.
Có cần bóc phiếu gửi cũ trên thùng không?
Rất cần. Máy quét ở kho có thể đọc nhầm mã vạch cũ và chuyển hàng sai địa chỉ, phiếu cũ còn lộ thông tin của người khác. Nếu không bóc được thì dán đè kín hoặc lộn thùng ra để dùng mặt trong.
Bao bì tái sử dụng có luôn tốt hơn cho môi trường?
Không phải lúc nào cũng vậy. Bao bì bền tốn nhiều vật liệu hơn để làm ra, nên phải được dùng đủ nhiều vòng và được thu hồi tốt thì mới có lợi hơn bao bì dùng một lần.
Giấy carton tái chế được bao nhiêu lần?
Các tài liệu ngành giấy thường nêu sợi giấy tái chế được khoảng năm tới bảy lần, mỗi lần sợi ngắn và yếu đi. Vì vậy dùng lại thùng nguyên vẹn trước khi đem tái chế là cách tiết kiệm nhất.
Bao bì quay vòng là gì?
Là bao bì được thiết kế để đi nhiều chuyến, có cách thu hồi về, làm sạch và dùng tiếp, như két chai, sọt nhựa chở rau quả, pallet trong kho, hoặc túi gửi hàng gấp lại gửi trả qua bưu điện.
