Theo Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ 2024 (hiệu lực từ 01/01/2025), hàng hoá xếp trên xe mô tô, xe gắn máy chỉ được vượt ra mỗi bên giá đèo hàng tối đa 0,3 mét, vượt về phía sau tối đa 0,5 mét (tính theo giá đèo hàng thiết kế của nhà sản xuất), và chiều cao xếp hàng tính từ mặt đường không quá 2 mét. Cùng điều luật đó cấm người lái chở, mang, vác vật cồng kềnh, cấm dùng xe kéo đẩy xe khác hay vật khác. Hàng phải xếp gọn, chằng chắc, không che đèn, không che biển số và không cản tầm nhìn người lái.
Điều luật nào quy định chuyện chở hàng trên xe máy
Quy định chính nằm ở Điều 33 của Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ số 36/2024/QH15, điều luật dành riêng cho người điều khiển và người được chở trên xe mô tô, xe gắn máy. Luật này được Quốc hội thông qua năm 2024 cùng với Luật Đường bộ 2024, cả hai có hiệu lực từ ngày 01/01/2025, thay cho Luật Giao thông đường bộ 2008.
Điểm đáng chú ý của luật mới là kích thước hàng hoá trên xe máy được ghi thẳng vào luật, thay vì chỉ nằm ở văn bản hướng dẫn như trước. Mức xử phạt khi vi phạm được quy định trong nghị định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực trật tự, an toàn giao thông đường bộ (Nghị định 168/2024/NĐ-CP). Mức phạt cụ thể có thể được sửa đổi theo thời gian, nên khi cần con số chính xác, hãy tra văn bản đang có hiệu lực trên cổng văn bản pháp luật của Nhà nước.
Kích thước hàng hoá được phép
| Chiều | Giới hạn theo khoản 5 Điều 33 | Cách hiểu thực tế |
|---|---|---|
| Chiều rộng | Không vượt quá 0,3 m về mỗi bên giá đèo hàng | Đo từ mép giá đèo hàng của xe (theo thiết kế nhà sản xuất), không đo từ mép tay lái |
| Chiều dài | Không vượt quá 0,5 m về phía sau giá đèo hàng | Hàng thò ra sau xe dài quá mức dễ va người phía sau khi phanh, khi rẽ |
| Chiều cao | Không quá 2 m tính từ mặt đường xe chạy | Tính cả chiều cao của xe và thùng; chồng thùng cao làm trọng tâm dâng lên rất nhanh |
Ba con số này là giới hạn tối đa chứ không phải mức nên chở. Một kiện hàng nằm trong giới hạn nhưng nặng lệch một bên vẫn có thể làm xe đổ. Giá đèo hàng "theo thiết kế của nhà sản xuất" cũng có nghĩa là phần giá tự hàn nối dài không được tính để nới giới hạn.
Vật cồng kềnh là gì
Luật cấm người điều khiển xe máy "mang, vác và chở vật cồng kềnh", và cấm người ngồi sau mang, vác vật cồng kềnh. Tuy nhiên luật không đưa ra một danh sách vật cồng kềnh. Cách hiểu phổ biến là những vật có kích thước hoặc hình dạng vượt quá khả năng chở an toàn của xe máy: vượt khỏi giới hạn kích thước nói trên, che tầm nhìn, làm mất thăng bằng, hoặc phải dùng tay giữ trong khi lái.
Một vài ví dụ thường bị coi là cồng kềnh khi chở bằng xe máy:
- Tấm kính, tấm tôn, ván gỗ dài vác ngang hoặc kẹp dọc theo người.
- Thanh sắt, ống nước dài thò ra trước đầu xe hoặc sau đuôi xe.
- Thùng hàng chồng cao che kín lưng người lái và đèn hậu.
- Người ngồi sau ôm thùng lớn, cầm cây cảnh to, vác thang.
- Đồ nội thất như bàn ghế, tủ nhỏ buộc chéo hai bên xe.
Khi gặp loại hàng như vậy, cách đúng là dùng phương tiện phù hợp: xe ba gác hợp pháp, xe tải nhỏ, hoặc chia hàng thành nhiều chuyến.
Các hành vi khác bị cấm liên quan đến chở hàng
- Dùng xe để kéo, đẩy xe khác hoặc vật khác. Cảnh một xe máy dùng chân đẩy xe hỏng, hoặc kéo xe đẩy hàng bằng dây, đều thuộc loại bị cấm. Người ngồi sau cũng không được bám, kéo, đẩy phương tiện khác.
- Dùng ô khi lái xe, kể cả người ngồi sau dùng ô.
- Dùng thiết bị âm thanh như tai nghe khi lái xe, trừ máy trợ thính.
- Dùng điện thoại khi đang điều khiển xe chạy trên đường.
- Chở quá số người cho phép. Nguyên tắc là chở một người, chỉ một số trường hợp đặc biệt được chở hai người.
- Hàng che đèn, che biển số. Thùng hàng che đèn hậu khiến xe phía sau không thấy mình khi trời tối; che biển số còn là một lỗi riêng.
Vì sao giới hạn lại chặt như vậy: nhìn từ góc vật lý
Xe máy giữ thăng bằng nhờ người lái liên tục điều chỉnh tay lái và trọng tâm. Hàng hoá chất lên xe làm thay đổi ba thứ cùng lúc.
Trọng tâm cao lên
Thùng chồng cao khiến trọng tâm của cả xe và hàng dâng lên. Khi ôm cua hay tránh ổ gà, xe nghiêng dễ hơn và khó lấy lại thăng bằng hơn. Khi dừng chống chân, chỉ cần xe nghiêng một chút là sức nặng phía trên kéo đổ.
Quãng phanh dài ra
Tổng khối lượng tăng thì xe cần quãng dài hơn để dừng. Hàng nằm phía sau còn làm bánh trước nhẹ đi, phanh trước kém bám hơn. Hàng chằng lỏng dồn về phía trước khi phanh gấp, đẩy vào lưng người lái.
Gió và tầm nhìn
Thùng lớn như một cánh buồm. Gió ngang trên cầu, gió từ xe tải chạy vượt có thể đẩy xe lệch làn. Hàng thò ra hai bên khiến khó lách qua xe khác, dễ quệt vào gương xe, vào người đi đường.
Chở hàng trên xe máy đúng luật và an toàn: những việc cần làm
- Ước lượng trước khi nhận. Hỏi kích thước, cân nặng của kiện hàng. Nếu vượt sức xe, báo lại để đổi phương tiện, đừng cố.
- Xếp nặng dưới, nhẹ trên, sát vào giữa xe. Hàng nặng đặt thấp và gần yên xe nhất có thể.
- Chia đều hai bên. Túi treo hai bên phải cân nhau; lệch một bên làm tay lái kéo về một phía suốt quãng đường.
- Chằng chắc, kiểm tra lại sau vài trăm mét đầu. Dây có thể giãn khi xe xóc.
- Không treo túi lên tay lái. Túi đung đưa làm ảnh hưởng đến đánh lái và có thể kẹt vào phanh.
- Chạy chậm hơn bình thường, giữ khoảng cách xa hơn, phanh sớm và nhẹ, tránh đánh lái gấp.
- Bật đèn khi trời tối hay mưa, kiểm tra hàng không che đèn hậu và biển số.
Xe ba gác, xe tải nhỏ thì sao
Khi hàng vượt quá khả năng xe máy, người giao hàng thường chuyển sang xe tải nhỏ hoặc xe ba gác. Với xe ô tô tải, chiều rộng xếp hàng được quy định bằng chiều rộng thùng xe ghi trong giấy chứng nhận kiểm định, chiều dài và chiều cao có giới hạn riêng theo từng loại xe, và tải trọng không được vượt mức cho phép. Xe ba gác máy, xe tự chế không đủ điều kiện lưu hành thì không được tham gia giao thông ở nhiều nơi. Người định chuyển sang chạy hàng bằng các phương tiện này nên tìm hiểu kỹ quy định về đăng ký, đăng kiểm, giấy phép lái xe và giờ được phép chạy trong khu vực mình làm việc.
Góc nhìn hôm nay
Hình ảnh chiếc xe máy chở cả núi hàng từng là nét quen ở phố Việt, được chụp ảnh như một nét đặc trưng. Nhưng với người làm nghề, mỗi chuyến hàng cồng kềnh là một lần đặt cược sức khoẻ của mình và người đi đường. Luật 2024 ghi rõ giới hạn bằng con số chính là để có thước đo chung. Muốn đọc nguyên văn, hãy tìm Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ 2024 trên cổng văn bản pháp luật của Nhà nước, phần Điều 33, và nghị định xử phạt đang có hiệu lực.
Câu hỏi thường gặp
Xe máy được chở hàng rộng bao nhiêu?
Theo khoản 5 Điều 33 Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ 2024, hàng hoá chỉ được vượt ra mỗi bên giá đèo hàng tối đa 0,3 mét, tính theo giá đèo hàng thiết kế của nhà sản xuất. Phía sau được vượt tối đa 0,5 mét.
Chở hàng trên xe máy cao tối đa bao nhiêu?
Chiều cao xếp hàng hoá tính từ mặt đường xe chạy không được vượt quá 2 mét. Con số này tính cả xe lẫn hàng. Hàng chồng cao dù chưa quá 2 mét vẫn làm xe dễ đổ hơn, nên chỉ chồng khi thật cần và chằng thật chắc.
Chở vật cồng kềnh bằng xe máy có bị phạt không?
Có. Luật cấm người lái xe máy mang, vác và chở vật cồng kềnh, và cấm người ngồi sau mang, vác vật cồng kềnh. Mức phạt cụ thể nằm trong nghị định xử phạt vi phạm hành chính về giao thông đường bộ đang có hiệu lực.
Luật chở hàng trên xe máy mới nhất là luật nào?
Là Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ 2024 (Luật số 36/2024/QH15), có hiệu lực từ 01/01/2025. Quy định chở hàng trên xe mô tô, xe gắn máy nằm ở Điều 33 của luật này.
Có được dùng xe máy đẩy xe khác bị hỏng không?
Không. Luật cấm dùng xe để kéo, đẩy xe khác hoặc vật khác, và cấm người ngồi sau bám, kéo, đẩy phương tiện khác. Xe hỏng nên được dắt bộ, gọi cứu hộ hoặc nhờ phương tiện chuyên chở.
