Ba nguồn tai nạn lớn nhất trong kho là xe nâng (va quệt người đi bộ, lật xe, hàng rơi từ càng nâng), kệ cao (kệ đổ do quá tải hoặc bị xe tông, hàng rơi từ tầng trên) và bê vác sai tư thế (đau lưng, chấn thương cột sống tích tụ dần). Phòng tránh dựa trên vài nguyên tắc đơn giản: tách lối người đi và lối xe, chỉ người được huấn luyện mới lái xe nâng, không chất kệ quá tải trọng ghi trên kệ, không trèo kệ, và bê hàng với lưng thẳng, gập gối, hàng sát người.
Xe nâng: cỗ máy hữu ích nhất và nguy hiểm nhất trong kho
Xe nâng nặng hơn nhiều so với vẻ ngoài vì có đối trọng phía sau để cân với hàng trên càng. Nó quay đầu bằng bánh sau, nên đuôi xe quét một vòng rộng khi rẽ, người đứng gần dễ bị va mà người lái không thấy. Khi chở hàng cao, tầm nhìn phía trước bị che.
Ở Việt Nam, xe nâng hàng dùng động cơ có tải trọng nâng từ 1.000 kg trở lên có quy chuẩn kỹ thuật quốc gia riêng về an toàn lao động và phải được kiểm định theo quy định. Người vận hành cần được huấn luyện. Với nơi làm việc, các nguyên tắc thường được áp dụng:
- Chỉ người được huấn luyện và giao nhiệm vụ mới lái. Không "lái thử", không cho người khác lái hộ.
- Không chở người trên càng, trên pallet, trên xe.
- Không nâng người lên cao bằng càng xe nâng thông thường để lấy hàng.
- Hạ càng khi di chuyển, chỉ nâng khi đã tới vị trí xếp.
- Không vượt tải trọng ghi trên bảng tải của xe; tải trọng giảm khi nâng cao hoặc khi trọng tâm hàng xa càng.
- Chở hàng che tầm nhìn thì đi lùi, hoặc có người dẫn đường.
- Chậm ở góc khuất, cửa ra vào, bấm còi khi tới chỗ giao nhau.
- Đỗ xe đúng chỗ: hạ càng chạm sàn, kéo phanh, rút chìa khoá.
Với người đi bộ trong kho
- Đi trong lối dành cho người đi bộ, thường kẻ vạch sơn.
- Không đi sát phía sau hay bên hông xe nâng đang chạy.
- Không đứng dưới càng nâng đang có hàng, dù chỉ một giây.
- Giao tiếp bằng mắt với người lái trước khi đi qua trước mặt xe.
- Mặc áo phản quang nếu nơi làm việc quy định.
Xe nâng tay cũng gây tai nạn
Xe nâng tay kéo pallet trông vô hại nhưng gây không ít chấn thương: cán vào chân, kẹp tay giữa tay kéo và kệ, pallet nặng trôi trên dốc không phanh kịp. Khi dùng, kéo hoặc đẩy với tốc độ đi bộ, đứng lệch khỏi đường đi của bánh, không để chân dưới càng, không cho pallet nặng xuống dốc mà đứng phía dưới. Hạ càng hẳn khi không dùng để người khác không vấp.
Kệ cao: đổ một kệ có thể kéo đổ cả dãy
Kệ chứa pallet trong kho lớn có thể cao nhiều tầng. Kệ đổ thường bắt đầu từ một chỗ nhỏ: chân kệ bị xe nâng tông móp, một thanh giằng bị tháo ra cho tiện, một tầng bị chất quá nặng. Kệ nối với nhau thành dãy, nên một kệ đổ có thể kéo đổ kệ bên cạnh như quân cờ domino.
| Nguy cơ | Dấu hiệu | Cách phòng |
|---|---|---|
| Quá tải | Thanh ngang võng xuống thấy rõ | Dán bảng tải trọng mỗi tầng, không chất quá |
| Va chạm | Chân kệ cong, móp, sơn tróc | Lắp bọc chân kệ, báo ngay khi thấy móp |
| Thiếu chốt, giằng | Thanh ngang lỏng, thiếu chốt an toàn | Kiểm tra định kỳ, không tự tháo giằng |
| Hàng rơi từ trên | Pallet lệch, hàng thò ra mép | Đặt pallet ngay ngắn, dùng lưới chắn phía sau kệ |
| Không neo | Kệ đứng tự do, rung khi chạm | Bắt bu lông chân kệ xuống sàn theo hướng dẫn nhà sản xuất |
Hai điều cấm tuyệt đối: không trèo kệ để lấy hàng (dùng thang chuyên dụng hoặc thiết bị nâng người đúng loại), và không tự sửa kệ bị móp bằng cách nắn lại. Kệ hư phải dỡ tải và báo người phụ trách.
Ở kho nhỏ tại nhà, kệ sắt lắp ghép cũng cần được tôn trọng: hàng nặng tầng dưới, neo kệ cao vào tường, không để trẻ con trèo.
Bê vác: chấn thương đến chậm nhưng ở lâu
Đau lưng ở người làm kho, bốc xếp, giao hàng ít khi đến từ một lần nhấc. Nó tích tụ qua hàng nghìn lần cúi, xoay, nhấc sai tư thế. Cách bê đúng:
- Đứng sát hàng, hai chân rộng bằng vai, một chân hơi lên trước.
- Gập gối, giữ lưng thẳng, không cúi gập lưng để với.
- Ôm hàng sát người, nắm chắc, dùng cả bàn tay chứ không chỉ đầu ngón.
- Đứng dậy bằng lực chân, từ từ, không giật.
- Không vặn người khi đang cầm hàng; muốn quay thì xoay cả bàn chân.
- Đặt xuống cũng gập gối như lúc nhấc.
Hàng quá nặng, quá cồng kềnh thì hai người khiêng, hoặc dùng xe đẩy, xe nâng tay. Thói quen "cố một chút" là lý do phổ biến nhất của chấn thương. Hàng đặt ở tầm từ đầu gối tới vai là tầm bê an toàn nhất; hàng nặng không nên để trên cao hay sát sàn.
Đau lưng kéo dài nhiều ngày, đau lan xuống chân, tê bì chân, yếu chân là những dấu hiệu nên đi khám, không tự xoa bóp rồi đi làm tiếp.
Những rủi ro khác thường bị quên
- Cháy: kho chứa carton, nhựa, xốp cháy rất nhanh. Khu sạc ắc quy xe nâng điện phải thông thoáng, xa vật liệu cháy. Lối thoát hiểm không được chắn bằng hàng. Gọi 114 khi có cháy.
- Nóng: kho mái tôn mùa hè rất nóng. Uống nước đều, nghỉ ở chỗ mát; chóng mặt, buồn nôn, ngừng ra mồ hôi, lú lẫn là dấu hiệu say nắng, sốc nhiệt, đưa vào chỗ mát và gọi 115 nếu nặng.
- Dao rọc giấy: rạch thùng hướng lưỡi dao ra xa người, thu lưỡi sau mỗi lần dùng.
- Sàn trơn: nước đọng, màng co, dây đai vương vãi. Dọn ngay khi thấy.
- Băng chuyền: không với tay vào băng đang chạy, biết vị trí nút dừng khẩn cấp.
Đồ bảo hộ cơ bản
| Đồ bảo hộ | Chống gì |
|---|---|
| Giày mũi cứng, đế chống trượt | Hàng rơi vào chân, trượt ngã, bánh xe đẩy cán |
| Găng tay | Mép carton, dây đai thép, dăm gỗ pallet |
| Áo phản quang | Người lái xe nâng không thấy người đi bộ |
| Mũ bảo hộ | Hàng rơi ở khu kệ cao, theo quy định nơi làm việc |
Góc nhìn hôm nay: an toàn là thói quen của cả kho
Phần lớn tai nạn kho không đến từ chuyện hiếm có mà từ việc làm tắt quen tay: đứng dưới càng nâng "chỉ một chút", trèo kệ "chỉ một lần", bê thùng nặng "cố một tí". Một kho an toàn là nơi ai cũng được quyền nhắc người khác, và việc dừng lại báo một chân kệ móp được coi là bình thường chứ không phải phiền phức. Người muốn tìm hiểu thêm có thể đọc Luật An toàn, vệ sinh lao động và các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về an toàn lao động liên quan tới xe nâng, hoặc tham gia các khoá huấn luyện an toàn lao động mà nhiều doanh nghiệp tổ chức định kỳ.
Câu hỏi thường gặp
Lái xe nâng có cần chứng chỉ không?
Người vận hành xe nâng cần được huấn luyện an toàn và được giao nhiệm vụ. Xe nâng hàng dùng động cơ có tải trọng nâng từ 1.000 kg trở lên có quy chuẩn an toàn lao động riêng và phải kiểm định theo quy định.
Vì sao không được đứng gần xe nâng đang chạy?
Xe nâng quay đầu bằng bánh sau nên đuôi xe quét rộng khi rẽ, người lái khó thấy người đứng bên hông. Hàng trên càng cũng có thể rơi khi xe phanh hoặc va chạm.
Bê vác hàng nặng thế nào để không đau lưng?
Đứng sát hàng, gập gối, giữ lưng thẳng, ôm hàng sát người và đứng dậy bằng lực chân, không vặn người khi đang cầm hàng. Hàng quá nặng thì hai người khiêng hoặc dùng xe đẩy.
Kệ kho bị xe nâng tông móp thì làm gì?
Dỡ tải khỏi phần kệ đó, khoanh vùng và báo người phụ trách. Không tự nắn lại, vì chân kệ đã yếu có thể sụp khi chất hàng trở lại.
Đau lưng khi làm kho khi nào cần đi khám?
Khi đau kéo dài nhiều ngày, đau lan xuống chân, tê bì hoặc yếu chân. Đó là dấu hiệu có thể liên quan tới cột sống, cần bác sĩ kiểm tra.
