Khai giá trị hàng khi gửi là việc người gửi ghi rõ giá trị kiện hàng và trả thêm một khoản phí để đơn vị vận chuyển chịu trách nhiệm bồi thường theo giá trị đó nếu hàng mất hoặc hư hỏng. Hàng không khai giá thường chỉ được bồi thường theo mức giới hạn do đơn vị vận chuyển công bố, có thể thấp hơn nhiều so với giá trị thật. Muốn được bồi thường thuận lợi, cần khai đúng giá trị (không cao hơn giá thật), giữ hoá đơn, ảnh chụp hàng và thùng trước khi gửi, biên nhận gửi hàng, và khiếu nại đúng thời hiệu: theo Luật Bưu chính 2010, một tháng kể từ ngày phát với hàng bị hư hỏng, suy suyển; sáu tháng kể từ khi hết thời gian toàn trình với hàng bị mất hoặc giao chậm.
Khai giá, bảo hiểm hàng hoá và khai hải quan: ba chuyện khác nhau
Ba khái niệm này hay bị lẫn với nhau vì đều liên quan tới "giá trị hàng".
| Khái niệm | Là gì | Ai thực hiện |
|---|---|---|
| Khai giá (dịch vụ khai giá trị) | Dịch vụ cộng thêm: người gửi khai giá trị, trả phí, đơn vị vận chuyển nhận trách nhiệm bồi thường trong giới hạn giá trị đó | Đơn vị vận chuyển, bưu chính |
| Bảo hiểm hàng hoá vận chuyển | Hợp đồng bảo hiểm: công ty bảo hiểm chi trả khi hàng gặp rủi ro theo điều khoản đã thoả thuận | Công ty bảo hiểm, đôi khi bán qua đơn vị vận chuyển |
| Khai giá trị hải quan | Giá trị kê trên tờ khai khi hàng đi qua biên giới, để cơ quan hải quan tính thuế và kiểm soát | Người gửi, người nhận, đại lý hải quan |
Trong nước, đa số người gửi lẻ sẽ gặp khái niệm thứ nhất: ô "khai giá" hoặc "giá trị hàng hoá" trên phiếu gửi, kèm phí bảo hiểm hoặc phí khai giá tính theo tỷ lệ phần trăm giá trị. Cách tính phí cụ thể mỗi đơn vị một khác, cần xem bảng giá dịch vụ của đơn vị mình dùng.
Có khai giá và không khai giá khác nhau thế nào khi có sự cố
| Hàng có khai giá | Hàng không khai giá | |
|---|---|---|
| Chi phí | Trả thêm phí khai giá hoặc phí bảo hiểm | Không phát sinh thêm |
| Mức bồi thường khi mất | Căn cứ giá trị đã khai, trong giới hạn thiệt hại thực tế | Theo mức đơn vị công bố cho hàng không khai giá, thường có giới hạn trần |
| Hư hỏng một phần | Căn cứ mức độ hư hỏng so với giá trị đã khai | Theo mức đơn vị công bố, thường thấp |
| Yêu cầu chứng từ | Hoá đơn, chứng từ chứng minh giá trị; ảnh hàng | Biên nhận gửi; chứng minh việc gửi và hư hỏng |
| Hợp với | Hàng giá trị cao: điện thoại, laptop, đồ trang sức hợp lệ, giấy tờ quan trọng | Hàng giá trị thấp, hàng dễ mua lại |
Khai giá bao nhiêu là đúng
- Khai đúng giá trị thật, có chứng từ chứng minh: hoá đơn mua hàng, hợp đồng bán hàng, báo giá.
- Khai cao hơn giá thật không làm tiền bồi thường cao hơn. Theo nguyên tắc chung của pháp luật dân sự, bồi thường dựa trên thiệt hại thực tế; khai quá giá chỉ làm tốn thêm phí. Khai gian còn có thể khiến yêu cầu bồi thường bị từ chối.
- Khai thấp hơn giá thật để bớt phí thì khi mất hàng, mức bồi thường cũng chỉ trong giới hạn đã khai.
- Đọc giới hạn khai giá tối đa của dịch vụ. Một số dịch vụ không nhận khai giá vượt mức nhất định hoặc không nhận một số loại hàng giá trị cao.
Chuẩn bị bằng chứng trước khi gửi
Một yêu cầu bồi thường thành công hay không phụ thuộc rất nhiều vào bằng chứng. Luật Bưu chính 2010 (Điều 41) liệt kê các trường hợp doanh nghiệp không phải bồi thường, trong đó có việc người gửi không chứng minh được việc gửi và việc bưu gửi bị suy suyển, hư hỏng. Vì vậy, trước khi giao hàng cho đơn vị vận chuyển:
- Chụp ảnh món hàng từ nhiều phía, rõ tình trạng, số serial nếu có.
- Chụp ảnh hoặc quay video quá trình đóng gói với hàng giá trị cao.
- Chụp ảnh thùng đã đóng xong, dán phiếu, cân nặng hiển thị trên cân.
- Giữ hoá đơn, chứng từ giá trị.
- Giữ biên nhận gửi hàng hoặc ảnh chụp đơn trên hệ thống có mã vận đơn, khối lượng, giá trị khai.
Những trường hợp không được bồi thường
Điều 41 Luật Bưu chính 2010 nêu các trường hợp doanh nghiệp bưu chính không phải bồi thường (trừ khi các bên có thoả thuận khác). Tóm lược:
- Thiệt hại xảy ra hoàn toàn do lỗi của người gửi hoặc do đặc tính tự nhiên, khuyết tật vốn có của vật chứa bên trong.
- Người gửi không chứng minh được việc gửi và việc hàng bị suy suyển, hư hỏng.
- Hàng đã được phát và người nhận không có ý kiến khi nhận.
- Hàng bị tịch thu hoặc tiêu huỷ theo quy định pháp luật.
- Người gửi không thực hiện đúng quy định về khiếu nại, giải quyết tranh chấp.
- Trường hợp bất khả kháng theo quy định pháp luật.
Điểm thứ ba là lý do người nhận nên kiểm tra tình trạng thùng ngay khi nhận: thùng móp, rách, ướt, băng keo bị dán lại thì nêu ý kiến, chụp ảnh và đề nghị ghi nhận ngay lúc đó, thay vì ký nhận rồi mới phát hiện.
Khi hàng mất hoặc hư hỏng: trình tự khiếu nại
- Giữ nguyên hiện trạng. Không vứt thùng, vật liệu chèn, phiếu gửi. Đây là bằng chứng về cách đóng gói và tình trạng hư hỏng.
- Chụp ảnh, quay video thùng bên ngoài, quá trình mở và món hàng bị hỏng. Video mở hàng là bằng chứng hỗ trợ có giá trị, dù không tự động bảo đảm được bồi thường.
- Liên hệ đơn vị vận chuyển bằng văn bản (đơn khiếu nại, kênh khiếu nại chính thức trên trang hoặc ứng dụng của họ), ghi mã vận đơn, mô tả sự việc, đính kèm bằng chứng. Luật Bưu chính yêu cầu khiếu nại được lập thành văn bản.
- Chú ý thời hiệu. Theo Điều 38 Luật Bưu chính 2010: khiếu nại về hàng bị suy suyển, hư hỏng, về giá cước và nội dung liên quan khác là 01 tháng kể từ ngày hàng được phát cho người nhận; khiếu nại về hàng bị mất hoặc giao chậm so với thời gian toàn trình đã công bố là 06 tháng kể từ ngày kết thúc thời gian toàn trình.
- Theo dõi thời hạn giải quyết. Luật quy định thời hạn giải quyết khiếu nại không quá 02 tháng với dịch vụ trong nước và không quá 03 tháng với dịch vụ quốc tế, kể từ ngày nhận khiếu nại. Quá hạn hoặc không đồng ý kết quả, người khiếu nại có quyền yêu cầu giải quyết tranh chấp bằng thương lượng, hoà giải, trọng tài hoặc toà án.
Thường thì người gửi là người đứng ra khiếu nại và nhận tiền bồi thường, vì người gửi là bên ký hợp đồng dịch vụ với đơn vị vận chuyển. Luật cũng cho phép trả bồi thường cho người nhận trong một số trường hợp, ví dụ khi người nhận đồng ý nhận phần hàng còn lại.
Gửi ra nước ngoài: giá trị hải quan phải trung thực
Với hàng quốc tế, giá trị khai trên tờ khai hải quan phải phản ánh đúng giá trị giao dịch. Khai thấp để giảm thuế là vi phạm pháp luật hải quan của cả nước gửi lẫn nước nhận, có thể khiến hàng bị giữ, bị phạt, và làm mất quyền bồi thường đúng giá trị nếu hàng thất lạc. Giá trị bảo hiểm hoặc khai giá cho vận chuyển cũng nên khớp với giá trị hải quan để tránh mâu thuẫn khi xử lý sự cố.
Góc nhìn hôm nay
Khai giá là một khoản phí nhỏ đổi lấy sự yên tâm cho những kiện hàng mất là xót. Với hàng giá trị thấp, nhiều người chọn không khai giá và chấp nhận rủi ro; với hàng giá trị cao, đó là bước nên có. Người muốn đọc kỹ có thể tra toàn văn Luật Bưu chính 2010, chương về khiếu nại và bồi thường, trên cổng văn bản pháp luật của Nhà nước, và đọc điều khoản dịch vụ khai giá trong hợp đồng của đơn vị vận chuyển mình dùng.
Câu hỏi thường gặp
Khai giá hàng hoá khi gửi là gì?
Là việc người gửi ghi giá trị kiện hàng và trả thêm phí để đơn vị vận chuyển chịu trách nhiệm bồi thường theo giá trị đã khai nếu hàng mất hoặc hư hỏng. Phí thường tính theo tỷ lệ phần trăm giá trị khai, mỗi đơn vị một mức.
Không khai giá thì mất hàng có được bồi thường không?
Thường vẫn được bồi thường nhưng theo mức đơn vị vận chuyển công bố cho hàng không khai giá, có giới hạn trần và có thể thấp hơn nhiều so với giá trị thật. Hàng giá trị cao nên khai giá.
Khai giá cao hơn giá thật có được bồi thường nhiều hơn không?
Không. Bồi thường dựa trên thiệt hại thực tế và chứng từ chứng minh giá trị. Khai quá giá chỉ làm tốn thêm phí, và khai gian có thể khiến yêu cầu bồi thường bị từ chối.
Thời hạn khiếu nại hàng gửi bị hư hỏng là bao lâu?
Theo Điều 38 Luật Bưu chính 2010, khiếu nại về hàng bị suy suyển, hư hỏng là 01 tháng kể từ ngày hàng được phát cho người nhận. Khiếu nại về hàng bị mất hoặc giao chậm là 06 tháng kể từ ngày kết thúc thời gian toàn trình.
Vì sao nên kiểm tra thùng hàng ngay khi nhận?
Luật Bưu chính 2010 quy định doanh nghiệp không phải bồi thường nếu hàng đã được phát và người nhận không có ý kiến khi nhận. Thấy thùng móp, rách, ướt hay băng keo bị dán lại thì nên nêu ý kiến, chụp ảnh và đề nghị ghi nhận ngay lúc nhận.
