Những nhóm hàng không nên xếp chung một thùng xe hay sát nhau là: thực phẩm với hoá chất, thuốc bảo vệ thực vật; hàng bốc mùi mạnh với hàng dễ ngấm mùi; trái cây chín nhả khí ethylene với rau lá và hoa tươi; hàng ướt, hàng lạnh với hàng giấy và đồ điện tử; và các loại hoá chất phản ứng với nhau. Nguyên tắc chung là tách theo bốn mối nguy: nhiễm bẩn, ám mùi, làm hỏng nhau và gây cháy nổ. Không tách được thì chia chuyến.
Bốn lý do khiến hai món hàng "kỵ nhau"
| Mối nguy | Ví dụ | Hậu quả |
|---|---|---|
| Nhiễm bẩn | Can thuốc trừ sâu rỉ cạnh bao gạo | Thực phẩm phải huỷ, có thể gây ngộ độc |
| Ám mùi | Thùng cá khô cạnh thùng bánh quy | Hàng bị trả về vì mùi lạ |
| Làm hỏng nhau | Chuối chín cạnh rau cải, đá lạnh tan trên thùng sách | Rau úa vàng nhanh, giấy mủn |
| Cháy nổ, phản ứng | Chất oxy hoá cạnh chất dễ cháy | Cháy xe, khí độc |
Thực phẩm và hoá chất
Đây là cặp phải tách tuyệt đối. Thuốc bảo vệ thực vật, phân bón, thuốc diệt chuột, dầu nhớt, sơn, dung môi, chất tẩy rửa không được xếp chung khoang với thực phẩm, thức ăn chăn nuôi, dược phẩm. Lý do không chỉ là rủi ro đổ vỡ: bao bì hoá chất có thể dính cặn bên ngoài, hơi dung môi có thể thấm qua bao bì giấy và nhựa mỏng.
Khi buộc phải chở cả hai trên cùng một xe ở những chuyến nhỏ, người chở cẩn thận thường: đặt hoá chất ở tầng thấp nhất, trong khay hoặc thùng nhựa kín có thể hứng chất rỉ; thực phẩm ở xa nhất, cao hơn, có vách ngăn; và tuyệt đối không đặt hoá chất lên trên thực phẩm. Với hoá chất số lượng lớn hay thuộc danh mục hàng nguy hiểm, việc chở chung bị pháp luật về vận chuyển hàng nguy hiểm điều chỉnh; khi đó phải theo đúng quy định và dùng xe phù hợp, không tự xoay xở.
Sau chuyến chở hoá chất, sàn xe cần được làm sạch trước khi chở thực phẩm. Mùi còn lại trong thùng kín là dấu hiệu chưa sạch.
Hàng bốc mùi và hàng dễ ngấm mùi
Hàng bốc mùi mạnh
Sầu riêng, mắm, cá khô, mực khô, hành tỏi, thịt cá tươi, xà phòng thơm, nến thơm, nước hoa, sơn, cao su mới, thuốc lá.
Hàng dễ ngấm mùi
Bột mì, gạo, bánh kẹo, trà, cà phê, sữa bột, bơ, phô mai, vải, quần áo, giấy, đồ gỗ mộc.
Mùi đi xuyên qua bao bì carton và nilon mỏng dễ hơn nhiều người nghĩ, nhất là trong thùng xe kín nóng vài giờ. Một thùng trà ngấm mùi mắm là thùng trà bị trả lại. Cách làm: hàng bốc mùi đóng kín nhiều lớp, đặt ở đầu gió hoặc khu riêng gần cửa thông thoáng; hàng ngấm mùi xa hẳn; không bao giờ để chung một thùng carton dù chỉ "tiện đường".
Nhiều đơn vị vận chuyển có quy định riêng về hàng có mùi mạnh như sầu riêng trên một số tuyến, phương tiện. Hỏi trước khi nhận chở, đừng giấu trong kiện.
Trái cây chín và rau lá: chuyện khí ethylene
Nhiều loại trái cây khi chín tự sinh ra khí ethylene, một chất làm chín tự nhiên. Táo, chuối chín, bơ, xoài, cà chua, lê, đu đủ là những loại sinh khí này nhiều. Trong khi đó rau lá xanh, súp lơ, bắp cải, dưa leo, cà rốt và hoa tươi lại nhạy cảm với ethylene: chở chung lâu, rau úa vàng nhanh, hoa rụng cánh sớm, cà rốt có thể đắng.
Với chuyến ngắn trong phố vài tiếng, ảnh hưởng thường nhỏ. Với chuyến dài qua đêm, xe chở hàng lạnh liên tỉnh, hay kho giữ hàng nhiều ngày, nên tách hai nhóm ra khoang riêng hoặc ít nhất là đầu và cuối thùng xe, có thông gió.
Nhiệt độ và độ ẩm
- Đông lạnh, mát và nhiệt độ thường không nên chung một khoang nếu không có vách ngăn và thiết bị giữ nhiệt riêng. Hàng đông lạnh cần khoảng −18°C, hàng mát thường cần dưới 5°C, còn có những loại rau quả lại hỏng vì quá lạnh.
- Thùng xốp có đá, hàng ướt (cá, hải sản, hoa cắm nước) có thể rỉ nước. Đặt chúng tầng dưới, trên khay hứng, không bao giờ đặt trên thùng giấy, sách, đồ điện tử.
- Hàng hút ẩm như bột, đường, muối, xi măng cần tránh xa hàng ướt.
Hoá chất kỵ nhau và hàng nguy hiểm
Một số hoá chất gặp nhau sinh nhiệt, sinh khí độc hoặc gây cháy. Ví dụ quen thuộc trong gia đình là thuốc tẩy chứa clo gặp chất tẩy có tính axit có thể sinh khí độc. Chất oxy hoá đặt cạnh chất dễ cháy làm đám cháy bùng mạnh hơn. Bình gas, bình xịt, pin lithium, chất lỏng dễ cháy đều là hàng có nguy cơ cháy nổ.
Trong vận tải quốc tế, có bảng phân cách chi tiết cho từng nhóm hàng nguy hiểm: Bộ luật IMDG cho đường biển, Quy định hàng nguy hiểm của IATA cho đường hàng không, Hiệp định ADR cho đường bộ ở châu Âu. Ở Việt Nam, vận chuyển hàng nguy hiểm có quy định riêng về danh mục, giấy phép, phương tiện. Người chở hàng thông thường chỉ cần nhớ nguyên tắc: hàng có ký hiệu nguy hiểm thì không chở chung với hàng thường khi chưa hỏi rõ, và không nhận gửi những món mà người gửi không khai rõ.
Những cặp khác cũng nên tách
- Vật sắc nhọn và hàng mềm: dao, kéo, dụng cụ kim loại có cạnh sắc có thể cứa rách túi, bao bì bên cạnh.
- Vật nặng có góc cứng và đồ dễ vỡ: thùng dụng cụ cơ khí đặt cạnh hộp gốm, khi xe xóc sẽ va vào nhau.
- Cây, hoa sống và hàng giấy: đất ẩm, nước tưới rỉ ra.
- Thuốc men, dược phẩm và hàng có mùi, hàng nóng: dược phẩm thường có yêu cầu bảo quản riêng ghi trên bao bì.
- Thức ăn chăn nuôi và thực phẩm cho người: tách để tránh nhầm lẫn và nhiễm chéo.
Góc nhìn hôm nay: một bảng nhỏ dán trong cabin
Nhiều tài xế chở hàng tạp hoá, nông sản tự làm một tấm giấy nhỏ dán trong cabin, liệt kê các cặp hàng kỵ nhau mà họ hay gặp. Cách làm đơn giản đó giúp người phụ xe mới không phải nhớ hết. Với người bán online nhỏ, nguyên tắc tương tự áp dụng ngay trong kho tại nhà: kệ hoá chất tẩy rửa tách xa kệ thực phẩm, đồ có mùi để riêng.
Nếu cần tra cứu sâu, hãy tìm hướng dẫn về an toàn thực phẩm trong vận chuyển của cơ quan quản lý thực phẩm, và bảng phân cách hàng nguy hiểm trong tài liệu IMDG hay ADR. Còn khi phân vân một món cụ thể có chở chung được hay không, câu trả lời an toàn nhất vẫn là chia ra hai chuyến.
Câu hỏi thường gặp
Những hàng nào không được chở chung với thực phẩm?
Thuốc bảo vệ thực vật, phân bón, thuốc diệt chuột, dầu nhớt, sơn, dung môi, chất tẩy rửa và mọi hàng nguy hiểm không nên chở chung khoang với thực phẩm. Hàng có mùi mạnh cũng nên tách xa thực phẩm dễ ngấm mùi.
Vì sao không nên chở trái cây chín chung với rau?
Nhiều loại trái cây chín như táo, chuối, bơ, xoài sinh ra khí ethylene. Rau lá, súp lơ, dưa leo và hoa tươi nhạy với khí này, chở chung lâu sẽ úa vàng, mau hỏng. Chuyến dài nên tách khoang hoặc để xa nhau và có thông gió.
Hàng có mùi như sầu riêng, mắm chở thế nào?
Đóng kín nhiều lớp, đặt khu riêng có thông gió, xa hàng dễ ngấm mùi như bánh kẹo, trà, cà phê, quần áo. Một số đơn vị vận chuyển có quy định riêng với hàng mùi mạnh, nên hỏi trước khi gửi.
Hàng đông lạnh và hàng mát có chở chung được không?
Chỉ nên chở chung khi xe có vách ngăn và giữ được hai mức nhiệt riêng. Hàng đông lạnh cần khoảng −18°C, hàng mát thường cần dưới 5°C; chung một khoang thì một trong hai sẽ không đúng nhiệt độ.
Hoá chất nào kỵ nhau khi vận chuyển?
Chất oxy hoá kỵ chất dễ cháy; một số chất tẩy chứa clo kỵ chất có tính axit vì có thể sinh khí độc. Hàng nguy hiểm có bảng phân cách riêng theo quy định quốc tế và trong nước, nên phải hỏi đơn vị chuyên chở trước khi xếp chung.
