Gửi cây giống, cây cảnh nhỏ còn tươi khi tới nơi cần giữ cho rễ đủ ẩm nhưng không úng, thân lá không bị dập, và cây không bị nóng trên đường. Cách làm phổ biến: tưới cây trước khi gửi khoảng một ngày, bọc kín bầu đất (hoặc bọc rễ trần bằng xơ dừa, rêu ẩm) trong túi ni lông buộc ở gốc, cố định cây đứng thẳng trong thùng carton có lỗ thoáng, chèn chặt để bầu không xoay, và chọn tuyến giao nhanh, gửi đầu tuần. Cây gửi đi nước ngoài hoặc từ vùng có dịch hại phải tuân thủ quy định kiểm dịch thực vật.
Cây sợ gì trên đường vận chuyển
- Mất nước: rễ khô là cây héo. Đây là lý do phổ biến nhất khiến cây tới nơi rũ lá.
- Úng và thối: ngược lại, bầu đất quá ướt bị bọc kín trong túi nóng sẽ thối rễ, nấm mốc phát triển.
- Nóng: thùng hàng nằm trong xe hoặc kho trung chuyển giữa trưa hè có thể rất nóng, cây "luộc" trong túi kín.
- Thiếu ánh sáng: vài ngày trong bóng tối thì cây chịu được, nhưng lâu hơn thì lá vàng, rụng.
- Dập gãy: thùng bị lật, bị đè, bầu đất xoay trong thùng làm gãy thân, dập lá.
Một cách đóng gói tốt là cân bằng giữa các yếu tố này: đủ ẩm mà không ướt sũng, kín để giữ đất mà có thoáng khí, chặt để không xoay mà không ép dập.
Chuẩn bị cây trước khi đóng gói
- Chọn cây khoẻ. Cây đang yếu, đang có sâu bệnh, vừa mới sang chậu thường không chịu được vài ngày trong thùng.
- Tưới trước khoảng một ngày để đất ẩm đều nhưng không còn đọng nước. Tưới sát giờ gửi thì đất quá ướt, nặng, dễ úng trong túi kín.
- Kiểm tra sâu bệnh: lật mặt dưới lá, xem gốc, bầu đất. Không gửi cây đang có rệp, nấm, ốc sên.
- Tỉa lá già, lá hỏng để giảm thoát hơi nước và tránh lá úa thối trong thùng.
- Cây mọng nước như sen đá, xương rồng thì ngược lại: để đất khô vài ngày trước khi gửi, vì nhóm cây này dễ thối hơn dễ héo.
Hai cách gói rễ: giữ bầu và rễ trần
Giữ nguyên bầu đất
Cách này giúp cây ít bị sốc nhất vì rễ không bị động chạm. Nhấc cây ra khỏi chậu (hoặc giữ nguyên chậu nhựa mềm nếu nhẹ), bọc bầu đất bằng túi ni lông hoặc màng co, buộc kín ở gốc thân sao cho đất không rơi ra. Có thể bọc thêm một lớp giấy báo bên ngoài để giữ ẩm và giảm nóng. Nhược điểm là nặng và tốn chỗ, nên phù hợp với cây nhỏ, quãng gần.
Rễ trần
Nhẹ nhàng gỡ bớt đất, giữ lại phần rễ tơ, rồi bọc rễ bằng vật liệu giữ ẩm: xơ dừa ẩm, rêu ẩm, giấy ẩm vắt ráo. Bọc tiếp một lớp túi ni lông, buộc ở cổ rễ. Cách này nhẹ, gọn, hợp với cây giống số lượng nhiều và cây ngủ đông, cây thân gỗ nhỏ, nhưng cây phải được trồng lại sớm sau khi nhận. Gửi đi nước ngoài thì nhiều nước yêu cầu rễ sạch đất, nên cách rễ trần là bắt buộc trong trường hợp đó.
| Loại cây | Cách gói rễ thường dùng | Lưu ý riêng |
|---|---|---|
| Cây giống ươm bầu nhỏ | Giữ bầu, bọc ni lông buộc gốc | Xếp sát nhau đứng thẳng, chèn giữa các bầu |
| Cây cảnh nhỏ để bàn | Giữ bầu hoặc giữ cả chậu nhựa | Phủ mặt chậu bằng giấy, buộc để đất không đổ |
| Sen đá, xương rồng | Rễ trần để khô hoặc bầu khô | Bọc giấy, không bọc ni lông kín; gai xương rồng bọc thêm giấy dày |
| Lan | Rễ trần hoặc giữ giá thể, bọc rêu hơi ẩm | Cố định giò lan, đỡ phát hoa nếu có; tránh ướt nách lá |
| Cây thân gỗ nhỏ, cây ăn quả giống | Rễ trần bọc xơ dừa ẩm, hoặc bầu | Bảo vệ mắt ghép, đỡ ngọn; nên trồng lại ngay khi nhận |
| Cành giâm, hom | Bó gọn, bọc đầu gốc bằng giấy ẩm và túi | Đánh dấu đầu gốc và ngọn để không cắm ngược |
Đóng cây vào thùng
- Chọn thùng carton cao hơn cây để ngọn không chạm nắp. Cây cao, thân mảnh có thể cần thùng dài đặt nằm.
- Đục vài lỗ thoáng ở hai bên thành thùng phía trên, giúp hơi ẩm và nhiệt thoát ra.
- Cố định bầu ở đáy thùng. Chèn giấy vò quanh bầu, hoặc dùng một tấm bìa khoét lỗ giữ cổ cây, hoặc buộc bầu vào đáy thùng bằng dây xuyên qua đáy.
- Đỡ thân và lá. Quấn nhẹ phần thân lá trong một ống giấy cuộn lỏng hoặc túi giấy để lá không chạm thành thùng. Không dùng túi ni lông kín trùm toàn bộ lá vì hơi nước đọng lại làm thối lá.
- Chèn kín xung quanh bằng giấy vò để cây không đổ khi thùng nghiêng.
- Dán nhãn "cây sống", "để đứng", mũi tên hướng lên ở nhiều mặt thùng.
Chọn thời điểm và tuyến gửi
- Gửi đầu tuần để cây không nằm kho qua cuối tuần.
- Tránh gửi vào đợt nắng nóng gay gắt nếu có thể chờ được vài ngày.
- Chọn dịch vụ nhanh nhất phù hợp; cây là hàng mà mỗi ngày trên đường đều tính.
- Báo người nhận để mở thùng ngay khi hàng tới, không để thùng nằm ở chốt bảo vệ qua đêm.
- Hỏi đơn vị vận chuyển có nhận cây sống không và có yêu cầu gì về đóng gói.
Kiểm dịch thực vật: chuyện không thể bỏ qua
Cây, cành, hom, hạt giống, đất có thể mang theo sâu bệnh, cỏ dại, và chính vì vậy việc vận chuyển chúng chịu quy định kiểm dịch thực vật theo Luật Bảo vệ và kiểm dịch thực vật.
- Gửi ra nước ngoài: thường cần giấy chứng nhận kiểm dịch thực vật của Việt Nam, và phải đáp ứng yêu cầu của nước nhận. Nhiều nước cấm nhập đất, giá thể có đất, một số loài cây cụ thể. Gửi cây qua đường bưu phẩm quốc tế mà không làm thủ tục thì cây thường bị giữ lại và tiêu huỷ.
- Gửi trong nước: phần lớn cây cảnh thông thường gửi lẻ không cần thủ tục, nhưng vật thể thuộc diện kiểm dịch vận chuyển từ vùng đang có dịch hại thì phải kiểm dịch nội địa. Người kinh doanh cây giống còn phải tuân thủ quy định về giống cây trồng.
Khi không chắc, nên hỏi chi cục trồng trọt và bảo vệ thực vật của tỉnh nơi gửi. Quy định cụ thể về danh mục, thủ tục thay đổi theo thời gian và theo từng loài.
Khi nhận cây
- Mở thùng ngay, gỡ nhẹ các lớp bọc, kiểm tra thân, lá, rễ.
- Nếu đất khô, tưới nhẹ. Cây rễ trần thì ngâm rễ trong nước sạch một lúc trước khi trồng.
- Đặt cây ở chỗ râm mát, thoáng gió vài ngày để cây hồi lại, chưa đưa ra nắng gắt ngay.
- Chưa bón phân ngay sau khi trồng lại; chờ cây ra rễ mới.
- Lá vàng vài chiếc là bình thường sau vận chuyển. Thân mềm nhũn, rễ đen có mùi thì cây đã bị thối — chụp ảnh và báo người gửi.
Góc nhìn hôm nay
Gửi cây là gửi một sinh vật sống, và kinh nghiệm của các vườn ươm cho thấy phần lớn cây chết trên đường là do đất quá ướt hoặc thùng quá nóng, không phải do thiếu chăm chút. Muốn tìm hiểu kỹ, có thể hỏi các vườn ươm lâu năm cách họ đóng cây đi xa, hoặc đọc hướng dẫn của cơ quan bảo vệ thực vật về kiểm dịch trước khi gửi cây đi tỉnh khác hay ra nước ngoài.
Câu hỏi thường gặp
Gửi cây cảnh qua đơn vị vận chuyển đóng gói thế nào?
Tưới cây trước khoảng một ngày, bọc kín bầu đất bằng túi ni lông buộc ở gốc, quấn nhẹ phần lá trong ống giấy, cố định cây đứng thẳng trong thùng carton có lỗ thoáng và chèn chặt xung quanh. Dán nhãn để đứng, gửi đầu tuần và chọn dịch vụ nhanh.
Gửi cây có nên tưới nước ngay trước khi đóng thùng không?
Không nên. Đất quá ướt bọc trong túi kín dễ úng, thối rễ khi thùng nóng. Tưới trước khoảng một ngày để đất ẩm đều mà không đọng nước. Riêng sen đá, xương rồng nên để đất khô vài ngày trước khi gửi.
Gửi cây ra nước ngoài có được không?
Được nếu đáp ứng quy định kiểm dịch thực vật của Việt Nam và của nước nhận. Thường cần giấy chứng nhận kiểm dịch thực vật, và nhiều nước cấm nhập đất. Cây gửi không đúng thủ tục thường bị giữ lại và tiêu huỷ.
Cây gửi tới nơi bị héo có cứu được không?
Nếu rễ còn trắng, chắc thì thường cứu được: tưới nhẹ hoặc ngâm rễ, đặt chỗ râm thoáng vài ngày, chưa bón phân. Nếu thân nhũn, rễ đen có mùi thì cây đã thối, khả năng cứu thấp.
Có cần bọc kín lá cây bằng túi ni lông khi gửi không?
Không nên trùm kín toàn bộ lá bằng ni lông vì hơi nước đọng lại dễ làm thối lá. Chỉ bọc kín phần bầu đất hoặc rễ, còn phần lá quấn lỏng trong ống giấy hoặc túi giấy để vừa đỡ vừa thoáng.
